توانا بود هر که دانا بود

 در شرايطي كه ديپلمات‌هاي اين كشور براي برقراري رابطه با جمهوري ارمنستان و پايان دادن به نيم قرن خصومت با ارامنه به‌شدت فعال شده‌اند، اين بار اما اين آذري‌ها هستند كه جبهه ديگري را روي ترك‌ها گشوده‌اند.

دولت باكو در اعتراض به آشتي آنكارا- ايروان دست به اقدامات شگفت انگيزي زده است. جمع‌آوري پرچم‌هاي تركيه متحد هميشگي جمهوري آذربايجان از ميادين باكو ازجمله اين اقدامات است كه موجب بروز نگراني‌هايي در آنكارا شده است.به‌نحوي كه عبدالله گل عالي‌ترين مقام ترك را وادار به گرفتن موضعي شفاف‌تر در برابر برادر كوچك‌تر يعني جمهوري آذربايجان كرده است.گل مي‌گويد: حل بحران قره باغ آن هم به سود باكو از مهم‌ترين اهداف آنكارا در برقراري رابطه با دولت ايروان است.

پرسش اساسي اما اينجاست كه از اجرايي شدن حرف‌هاي رئيس‌جمهوري تركيه تا‌رؤيا چقدر فاصله است؟ آيا بايد به آساني پذيرفت كه جمهوري ارمنستان بازي شطرنج گونه را در صفحه قره باغ به رقيب ديرينه‌اش ببازد؟ اگرچه اراده دولت‌هاي تركيه و ارمنستان با پادرمياني‌هاي سوئيس منجر به برداشتن گام‌هاي اميدوار‌كننده براي ذوب يخ‌هاي 50 ساله ميان دو طرف شده است و دو كشور در آستانه گشودن مرزها به سوي همديگر هستند اما بايد پذيرفت كه حل و فصل بحران قره باغ آنگونه كه گل و ديگر سياستمداران خوش‌بين ترك مي‌انديشند نيست.

بحران قره‌باغ پيچيدگي‌هاي خاص خود را دارد و جزو خطوط قرمز افكار عمومي در هر دو جمهوري آذربايجان و ارمنستان است. اما اين براي تركيه بسيار حائز اهميت است كه روابط در سطح بسيار عالي خود را با جمهوري سرشار از نفت وگاز آذربايجان كه اين روزها به سوي تيرگي مي‌رود را همچنان و درهمان شرايط عالي نگه دارد.

از همين روي سخنان رئيس‌جمهوري تركيه را بايد نوعي بازي با كلمات و خوش بين كردن حاكمان جمهوري آذربايجان تلقي كرد چه هنوز در بدنه حاكميتي دولت جمهوري آذربايجان هستند كساني كه هنوز شب‌ها با خيال حمايت تركيه از مواضع كشورشان در برابر جمهوري ارمنستان سرشان را روي بالش مي‌گذارند.

اما تفاوت‌رؤيا تا واقعيت بسيار است. به‌نظر مي‌رسد ترك‌ها در برقراري رابطه با دولت ارمنستان دست به قمار بزرگي زده‌اند. داشتن رابطه با ارمنستان به يك سنت شكن جسور نياز داشت كه اين قرعه در تركيه به نام رجب طيب اردوغان افتاد.

البته در سوي ديگر اين ماجرا و در ميان مقاومت‌هاي شديد احزاب و افكار عمومي اين سركيسيان بود كه براي شكستن اين تابو كمترين ترديد را به خود راه نداد.حال دو طرف در يك جاده يك طرفه افتاده‌اند كه راه بازگشتي در آن وجود ندارد و ناگزير از ادامه اين راه هستند اما با كنار هم قرار دادن همه مسائل بايد اعتراف كرد كه تركيه در تحولات بعدي، بازي، قره باغ را به ارمنستان خواهد باخت.

آنها براي متوقف كردن لابي ارامنه در غرب به‌ويژه فرانسه و آمريكا و هموار كردن مسير ورود كشورشان به اتحاديه اروپا در نهايت به سوي دولت ايروان دست دوستي دراز كردند. اما در چنان موقعيتي نيستند كه عقايد خود را در زمينه قره باغ به جمهوري ارمنستان تحميل كنند. در واقع جمهوري برادر دوست آذربايجان قرباني تحقق رؤياي 40 ساله ترك‌ها براي پيوستن به اتحاديه اروپا شده است و درست از همين روي است كه آذري‌ها پرچم‌هاي ترك‌ها را در ميادين باكو پايين كشيدند.

 اگرچه اين مراسم بسيار آرام برگزار شد اما صداي شليك گلوله‌هاي توپ همانند سوت آغاز بازي خطرناكي بود كه آسياي مركزي را گرفتار رقابت نظامي كرده است.

مخالفان دولت قرقيزستان معتقدند كه در انتخابات اخير رياست‌جمهوري به‌صورت گسترده تقلب شده است. آنها سلامت اين انتخابات را زير سؤال برده‌اند و از پذيرش نتيجه انتخابات خودداري مي‌كنند.

آلماز بيك آتامبايف، رهبر مخالفان كه در اين انتخابات تنها 8درصد آرا را به‌دست آورد تمام كوشش‌هاي خود را به‌كار بست تا انتخابات را ملغي كند. وي از رهبران ديگر كشور‌ها خواست كه مراسم تحليف رياست‌جمهوري باقي‌اف را تحريم كنند اما در اين راه هرگز موفق نشد و طرفداران وي نيز نتوانستند جاده‌ها را به روي رهبران كشور‌هاي «سازمان پيمان امنيت جمعي» كه قرار بود در بيشكك نشستي داشته باشند، ببندند.

در شرايطي كه مخالفان، برگزاري انتخابات اخير رياست‌جمهوري را يك فريب بي‌شرمانه مي‌دانند اما باقي‌اف با به‌دست آوردن بيش از 76درصد آرا روي صندلي رياست‌جمهوري قرقيزستان 5/5ميليون نفري نشست. وي از همان ابتداي كار به مردم قول داد به تمام وعده‌هاي انتخاباتي‌اش عمل خواهد كرد و اصلاحاتي را در سيستم رهبري، نيروهاي مسلح، ارگان‌هاي حقوق بشر و به‌ويژه مدرن‌سازي‌ آموزش‌وپرورش انجام خواهد داد. پس از انتخابات پرحرف‌و‌حديث رياست‌جمهوري، مخالفان به‌سرعت سركوب شدند و كشور‌هاي خارجي كه حوادث اين جمهوري كوچك آسيايي مركزي را زير ذره‌بين گرفته بودند روي خوش به مخالفان نشان ندادند.

گروه اپوزيسيون قرقيزستان چشم‌هايش را به حمايت رهبران مسكو دوخته بود اما كرملين هرگز حاضر نشد بار اغتشاشات و ناآرامي روزهاي انتخاباتي بيشكك را به دوش بگيرد. البته روس‌ها مزد عدم‌حمايت از اغتشاشگران را گرفتند زيرا قربان بيك باقي‌اف به پاس مهرباني‌هايي كه رهبران مسكو با او كردند با ايجاد دومين پايگاه نظامي در خاك قرقيزستان موافقت كرد. صدور اين فرمان از سوي رهبر پيروز انتخابات قرقيزستان اگرچه موجب برتري روسيه بر آمريكا در منطقه شد و توازن نيروها را به سود مسكو تغيير داد اما آمريكا‌يي‌ها نيز بيكار ننشستند.

بلافاصله ديويد پترائوس، فرمانده مركزي نيروهاي آمريكا در خاورميانه و آسياي مركزي به ازبكستان رفت و با مقام‌هاي اين جمهوري كه سخت از روابط نظامي مسكو -  بيشكك ناخرسند هستند ملاقات‌هاي جداگانه‌اي كرد. پترائوس ساعت‌ها با اسلام كريم‌اف، رئيس‌جمهوري مقتدر ازبكستان پشت در‌هاي بسته گفت‌وگو كرد. اگرچه هيچ خبري از نتيجه اين گفت‌وگو‌ها به بيرون درز نكرد اما حوادث بعدي گوياي اين حقيقت تلخ براي روس‌ها بود كه ازبك‌ها نرمش‌هايي براي بازگشت دوباره نظاميان آمريكايي به كشورشان از خود نشان داده‌اند.

نخستين پيامد سفر ديويد پترائوس به تاشكند، اعلام انصراف ازبكستان از حضور نظامي در مانور نيروهاي مشترك پيمان امنيت جمعي بود. روس‌ها برگزاري مانور را به‌مدت يك هفته عقب انداختند تا شايد مقام‌هاي ازبك را براي شركت در اين مانور متقاعد كنند اما گويا مرغ ازبك‌ها يك پا داشت. سرانجام بدون حضور نيرو‌هاي نظامي جمهوري ازبكستان اين مانور تحت عنوان «مشاركت 2009» برگزار شد.

اين مانور كه جزو نخستين تمرين‌هاي نظامي مشترك نيروهاي واكنش سريع است براي مسكو اهميت فراواني دارد و از اين‌رو آنها حتي حاضرشدند كه پيش‌شرط‌هاي اسلام كريم‌اف  براي مشاركت نيروهاي ازبكستان در اين مانور مشترك را بپذيرند و براي اين هدف امتيازهايي را به رهبران ازبكستان دادند.

اسلام كريم‌اف معتقد است چارچوب وظايف نيروهاي واكنش سريع مشخص نيست. در واقع طرح اين مسئله از سوي كريم‌اف بهانه‌اي براي نشان دادن خشم ازبكستان به طرح‌هاي روسيه براي ايجاد پايگاه دوم نظامي اين كشور در خاك قرقيزستان است.

اين پايگاه كه در فاصله 10كيلومتري مرزهاي ازبكستان ساخته شده است پرستيژ اين جمهوري را به‌عنوان ژاندارم منطقه زير سؤال برده است. در آن سو روس‌ها مي‌كوشند تا به مقام‌هاي ازبك اطمينان بدهند كه هدف از ايجاد پايگاه دوم در خاك قرقيزستان، صلح‌جويانه و مبارز ه با تروريسم است و اين هدف هرگز متوجه ازبكستان نيست اما واقعيت اين است كه جمهوري ازبكستان به قرقيزستان به چشم يك رقيب نگاه مي‌كند و هرگز تمايل ندارد مواضع كشور رقيب تقويت شود.

آنها دوست دارند نقش ژاندارمي منطقه را ايفا كنند و براي اين كار دست به دامان آمريكايي‌ها شده‌اند.

با درنظرگرفتن شرايط حاكم بر منطقه آسياي مركزي بازگشت دوباره آمريكايي‌ها به ازبكستان دور از ذهن نخواهد بود. بسياري از كارشناسان بر اين عقيده‌اند كه مقام‌هاي ازبكستان چنان از عملكرد نظامي روس‌ها در منطقه ناخشنودند كه حاضرند حوادث 4 سال پيش انديجان را فراموش كنند. در شورش‌هاي انديجان كه دولت مركزي ازبكستان را به وحشت انداخت كاخ سفيد، تاشكند را به‌شدت تحت فشار گذاشت. اين جمهوري به‌دليل نقض حقوق بشر و سركوب شورشيان به وسيله كشورهاي غربي منزوي شد.

به‌دنبال اين موضع‌گيري‌هاي غربي‌ها بود كه در سال 2005 پايگاه نظامي و هوايي آمريكا در خان‌آباد تعطيل شد. از آن پس روابط واشنگتن و تاشكند رو به تيرگي رفت و در مقابل، روس‌ها تلاش‌هاي خود را براي گرفتن جمهوري ازبكستان زير چتر حمايتي خود به‌كار بستند. اما با وقوع حوادث اخير به‌نظر مي‌رسد تير روس‌ها به سنگ خورده است. دولت ازبكستان در پي آن است كه فصل تازه‌اي از روابط با ايالات متحده آمريكا را بگشايد؛ از همين رو اين احتمال وجود دارد كه پايگاه نظامي – هوايي آمريكا دوباره در اين جمهوري گشايش يابد.

اما ضديت ازبكستان با روس‌ها و قرقيزها تنها به بهبود روابط با آمريكا تمام نمي‌شود بلكه آنها در نظر دارند در طرح‌هاي پيمان‌هاي بعدي نيز به مسكو پشت كنند. هم‌اينك زمزمه شركت‌نكردن ازبكستان در رزمايش سازمان شانگهاي به گوش مي‌رسد.

چندي پيش مجلس عالي اين جمهوري سندي را درباره چگونگي و سطح مشاركت اين كشور در رزمايش‌هاي مشترك ضد‌تروريستي سازمان شانگهاي تصويب كرد كه اگر به وسيله اسلام كريم‌اف امضا شود به‌صورت قانون درمي‌آيد. محتواي اين سند بر ممنوعيت اعزام نيروهاي نظامي اين جمهوري به خارج از چهارچوب جغرافياي ازبكستان تاكيد دارد.

البته دولت ازبكستان اين اواخر بارها اعلام كرده است كه قصد دارد به‌صورت محدود در اين رزمايش شركت كند و تنها نقش ناظر اين رزمايش را بر عهده بگيرد.

به‌نظر مي‌رسد طرح چنين مسائلي به اين معناست كه دولت ازبكستان از هم‌اكنون زمينه‌هاي لازم را براي عدم‌مشاركت در رزمايش نظامي سازمان شانگهاي- كه اين جمهوري ششمين عضو آن است- را پي‌ريزي مي‌كند. شايد بايد پذيرفت كه اسلام كريم‌اف با انجام يك بازي زيركانه قصد دارد هم با آمريكا رابطه دوستانه برقرار كند و هم از روس‌ها امتياز‌هاي لازم را بگيرد.

به هر حال از حوادث اخير قرقيزستان و شايعه تقلب گسترده در انتخابات رياست‌جمهوري اين جمهوري كوچك، اين دولت ازبكستان است كه نهايت بهره را مي‌برد زيرا قربان بيك باقي‌اف براي جلوگيري از حمايت شورشيان به وسيله مسكو با شرط روسي‌ها مبني بر راه‌اندازي دومين پايگاه نظامي در خاك اين جمهوري موافقت و جايگاه خود را در برابر مخالفان مستحكم كرد. در آن سو جمهوري ازبكستان بهانه‌هاي لازم براي مخالفت با روس‌ها را به‌دست آورده و اين اقدام روسيه را دستاويزي براي ازسرگيري روابط سياسي و نظامي گسترده با آمريكا قرار داده است.

با اين وجود بايد اعتراف كرد كه آسياي مركزي ناخواسته به سوي رقابت نظاميگري مي‌رود. بازي بزرگ را اين بار جمهوري‌هاي كوچك آغاز كرده‌اند

آنها مراودات خود را در حوزه قفقاز افزايش داده‌اند. ديدار ديميتري مدودف، رئيس‌جمهوري روسيه از جمهور‌ي‌هاي قفقاز و دعوت از رهبران اين جمهوري‌ها به كاخ كرملين حكايت از اين دارد كه مسكو نگاه تازه‌اي به منطقه مهم قفقاز كه روزگاري در قلمرو اتحاد جماهير شوروي بود، دارد. مدودف كه از نوامبر‌2008 ، چهار بار ميزبان روساي جمهوري آذربايجان و ارمنستان بوده‌  بر اين باور است كه حل بحران قره‌باغ چند سال بيشتر طول نمي‌كشد  و اين بحران ديري نمي‌پايد كه پايان مي‌يابد. در ماه‌هاي اخير اين ديدارها بيشتر شده و حتي هفته گذشته روسيه ميزبان روساي جمهوري آذربايجان و ارمنستان در مسكو بود.

رئيس‌جمهوري جوان روسيه چندي پيش به جمهوري آذربايجان رفت و با الهام علي‌اف كه بر صندلي پدرش تكيه زده است ديدار و گفت‌وگو كرد.محور اين گفت‌وگوها بحران قره‌باغ بود.
2 رئيس‌جمهوري در كنفرانس خبري در مورد بحران قره‌باغ موضع مشتركي گرفتند و از حل و فصل اين بحران در آينده‌اي نزديك خوش‌بينانه سخن گفتند.

يك ماه پس از سفر رئيس‌جمهوري روسيه به جمهوري آذربايجان اين بار مدودف ميزبان الهام علي‌اف و البته همتاي ارمني وي، سرژ‌سركيسيان بود. 3رئيس‌جمهوري جمعه 28 تيرماه پشت درهاي بسته به چانه‌زني در مورد بحران قره‌باغ پرداختند تا شايد راه‌حلي مناسب براي پايان دادن به بحراني كه 17‌سال بر سر قفقاز و همسايه‌هاي اين منطقه سايه افكنده است، بيابند.

اگرچه هيچ گزارشي از نتيجه اين ديدار به بيرون درج نشد اما خبر كوتاه خبرگزاري ريانووستي از زبان سرگئي پريخودكو، مشاور عالي مدودف از ديدار 3رئيس‌جمهوري بسيار نااميدكننده است. به هر حال اين نشست نيز به‌نظر مي‌رسد به مانند 3نشست پيشين بي‌نتيجه پايان يافته است. شنبه 29 تيرماه مدودف روساي جمهوري آذربايجان و ارمنستان را به تماشاي مسابقه اسب‌دواني دعوت كرد. آنها مسابقه اسب‌هاي زيبا و تندرو را به تماشا نشستند و در پايان مسابقه گفت‌وگوها دوباره از سرگرفته شد. ميهماني عالي برگزار شد، اما نتيجه گفت‌وگوها همچنان نااميدكننده باقي ماند.

بحراني به قدمت 17‌سال

بحران قره‌باغ از زمان فروپاشي شوروي آغاز شد. در سال 1991 بين نيروهاي مرزي آذربايجان و ارمنستان جنگ سختي درگرفت. اين جنگ تا سال‌1994 طول كشيد. حاصل اين جنگ كشته شدن بيش از 30‌هزار نفر و آوارگي نزديك به 2‌ميليون نفر بود. جنگ اما در سال‌1994 با آتش‌بس كه با فشارها و ميانجيگري‌هاي ديگر كشورها همراه بود به‌طور موقت به آتش‌بس منجر شد. از فرداي آتش‌بس مذاكرات ديپلماتيك براي يافتن راه‌حلي منطقي براي بحران قره‌باغ آغاز شد.

مسئله قره‌باغ هم‌اكنون به‌صورت موضوع ملي براي هر دو جمهوري آذربايجان و ارمنستان تبديل شده است. دولت باكو معتقد است اين منطقه جزء خاك جدايي‌ناپذير جمهوري آذربايجان است و باكو هرگز در برابر يك وجب از اين خاك كه يك‌چهارم سرزمين جمهوري آذربايجان را تشكيل مي‌دهد كوتاه نخواهد آمد اما ارمنستان مدعي است كه ساكنان قره‌باغ و هفت‌منطقه جدا شده، ارمني هستند و اكثريت آنها به اين زبان سخن مي‌گويند.

در واقع جمهوري آذربايجان تحت هر شرايطي خواستار حاكميت بر منطقه قره‌باغ است. در مقابل ارمنستان كه هم‌اينك اين منطقه را در تصرف خود دارد در تلاش براي گرفتن بالاترين خودمختاري براي اين منطقه است.

تلاش‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي براي پايان دادن به اين مناقشه پس از گذشت 17‌سال همچنان بي‌نتيجه باقي‌مانده است.

تلاش‌هاي روسيه براي حل بحران قره‌باغ با توجه به سابقه تاريخي و ماهيتش اندكي مشكوك به‌نظر مي‌آيد. آيا در پس اين تلاش‌ها نيات خيرخواهانه است؟ آيا روس‌ها دنبال صلح در قفقاز هستند؟! با نگاهي ژرف به آنچه در تاريخ حداقل سده گذشته بر ملت‌هاي قفقاز گذشته درمي‌يابيم كه ريشه همه اين بحران‌ها در انديشه‌هاي «تفرقه‌افكن حكومت كن» رهبران كاخ كرملين بوده است.

زخم‌هاي كهنه اين سياست شوم بلافاصله پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي سرباز زد و منطقه قفقاز را كه به‌دليل وجود اقليت‌هاي نژادي فراوان به موزائيك اقوام شهرت دارد، شعله‌ور ساخت. اما اين روزها چه شده است كه روس‌ها دايه دلسوزتر از مادر شده‌اند؟ چگونه است كه مسكو 4 نشست پي در پي را براي حل‌وفصل اين بحران تشكيل مي‌دهد؟ برخي از تحليل‌گران بر اين باورند روسيه در پي آن است كه قدرت از دست رفته خود را در منطقه اعاده كند اين تنها يك‌ روي سكه است اين سكه اما دو رو دارد!

بازي با گاز باكو

امضاي قرارداد طرح خط لوله «نابوكو» و مشاركت ندادن ايران و روسيه در اين طرح بزرگ گازي به‌ويژه براي روس‌ها كه تامين‌كننده 45‌درصد انرژي اروپا هستند بسيار نگران‌كننده است. درست از همين روي است كه يك مقام ارشد روسي چندي پيش گفت: روسيه براي جلوگيري از اجرايي شدن طرح نابوكو اگر لازم باشد بايد بجنگد. نياز شديد اروپايي به انرژي موجب شده است كه آنها راهي جز روسيه براي تامين گاز خود جست‌وجو كنند. طرح خط لوله گازي نابوكو درست با همين هدف به امضا تركيه و 4كشور اروپايي رسيد.

روس‌ها كه پيش از اين مي‌توانستند با موقعيت برتر، تامين‌كننده انرژي اروپا هر زمان كه اراده كنند گلوي اروپايي‌ها را در بازي‌هاي سياسي فشار دهند اجرايي‌شدن خط لوله نابوكو را بسيار نگران‌كننده مي‌دانند زيرا با بهره‌برداري از خط گازي نابوكو از قدرت اين كشور در اعمال فشار به كشورهاي اروپايي كاسته خواهد شد. بنابراين روسيه در ازاي تلاش براي حل هرچه سريع‌تر مناقشه قره‌باغ از دولت باكو انتظار دارد از شركت در خط لوله نابوكو خودداري كند و در مقابل گاز توليدي خود را به روسيه بفروشد تا شركت گازپروم روسي گاز توليدي جمهوري آذربايجان را به اروپا ترانزيت كند.

به عبارتي ساده‌تر جمهوري آذربايجان مقداري گاز دارد و دولت روسيه در دستگاه هيأت حاكمه جمهوري ارمنستان از نفوذ بسيار بالايي برخوردار است. درصورتي كه مسكو و باكو بتوانند با هم كنار بيابند هر دو در يك بازي برد- برد پيروز مي‌شوند و  روس‌ها با خريد گاز جمهوري آذربايجان طرح خط لوله گازي نابوكو را ناكام مي‌گذارند  و در مقابل جمهوري آذربايجان در مورد قره‌باغ به آرزوهايش مي‌رسد.اما آيا ارمنستان به اين سادگي تسليم معامله آذري‌ها و روس‌ها مي‌شود؟!

مقاومت ارمنستان

وقتي تركيه با جمهوري ارمنستان چند گام رو به جلو براي عادي‌سازي روابط برداشتند اين ترك‌ها بودند كه از همان ابتدا خواهان بازپس‌دادن سرزمين‌هاي اشغالي جمهوري آذربايجان به‌عنوان يك پيش‌شرط اساسي آغاز روابط شدند.

آنكارا در همين رابطه پيشنهادهايي به دولت ايروان داد كه براساس آن ارمنستان بخشي از شهرهاي اطراف قره‌باغ كوهستاني(ناگور نو- قره‌باغ) را به جمهوري آذربايجان پس داده و آذري‌هايي كه از اين مناطق رانده شده‌اند به زادگاه‌شان برگردند. همچنين اداره قره‌باغ كوهستاني به يك نهاد استاني واگذار شود و پس از آنكه وضعيت اين منطقه مشخص شد «كليجار» نيز به آذربايجان برگردانده شود. بر همين اساس، خطوط هوايي و ريلي ميان ارمنستان و آذربايجان باز شود و در مرز ارمنستان با قره‌باغ كوهستاني، نيروهاي بين‌المللي مستقر شوند.

تركيه در حالي اين پيشنهادها را به‌عنوان يك راه‌حل ارائه كرد كه افكار عمومي ارمنستان واكنش خشمگينانه‌اي نسبت به اين طرح نشان داد. مخالفان عادي‌سازي روابط ارمنستان با تركيه با برپايي راهپيمايي گسترده در اطراف وزارت خارجه ارمنستان خواستار كناره‌گيري ديويد تعلبنديان وزير امور خارجه شدند. تظاهركنندگان اعلام كردند دولت با اعلام از سرگيري روابط با تركيه امنيت ملي كشور را به خطر انداخته است.

پيش از سفر سرژ‌سركيسيان به مسكو و مذاكره با الهام علي‌اف هم مطبوعات و راديو و تلويزيون اين جمهوري در موضعي هماهنگ اعلام كردند قرار نيست در اين نشست توافقنامه‌اي به امضا برسد.

حساسيت افكار عمومي جمهوري ارمنستان نسبت به موضوع قره‌باغ خود گوياي اين واقعيت است كه مقام‌هاي روسي هر اندازه كه در دولت ارمنستان نفوذ داشته باشند در مقابل افكار عمومي ارمني با بن‌بست روبه‌رو خواهند شد. از اين‌رو اين گفته مدودف كه حل بحران قره‌باغ خيلي به درازا نخواهد كشيد يك نگاه خوش‌بينانه به اين بحران است. واقعيت‌ها معمولاً در ميز ديپلماتيك آشكار مي‌شود. مسئله قره‌باغ هم‌اكنون يك مسئله حيثيتي براي دولت و افكار عمومي هر دو جمهوري آذربايجان و ارمنستان است.

احتمال وقوع جنگ ديگر!

بحران قره‌باغ پيچيدگي‌هاي ويژه خود را دارد. از روزي كه گروه مينسك متشكل از آمريكا، فرانسه و روسيه از سوي كنفرانس امنيت و همكاري اروپا (OSCE) در سال‌1992 و با هدف يافتن يك راه‌حل صلح‌آميز شكل گرفت تا به امروز نشست‌هايي در سطح وزيران و روساي جمهوري ارمنستان و آذربايجان صورت گرفته است اما هرگز نشانه‌هايي از صلح در پي اين نشست‌ها ديده نشده است. با اين وجود مذاكرات دو طرف براساس توافقنامه مادريد جسته‌وگريخته پيش مي‌رود. توافقنامه مادريد دربرگيرنده مواردي از جمله خروج نيروهاي ارمنستان از مناطق اشغالي جمهوري آذربايجان، تامين امنيت منطقه قفقاز جنوبي، برگزاري همه‌پرسي در اين منطقه، بازگشت آوارگان جنگ قره‌باغ به خانه‌هايشان و حضور نيروهاي صلح در منطقه است.

با اين وجود گروه مينسك پيشنهاد جديدي به دو طرف داده است؛ براساس اين پيشنهاد ارمنستان بايد از مناطق اشغالي اطراف قره‌باغ كوهستاني عقب‌نشيني كرده و اين منطقه را به جمهوري آذربايجان پس بدهد، در مقابل دولت باكو بايد با اعطاي جايگاه موقت به قره‌باغ كوهستاني موافقت كند. اين موضوع موجب زندگي مسالمت‌آميز مردم منطقه مي‌شود. در ادامه اين طرح آمده است كه پس از 5 تا 10 سال از عادي شدن شرايط براي تعيين سرنوشت نهايي قره‌باغ كوهستاني، مي‌توان به همه‌پرسي روي آورد.

مشكل اما اينجاست كه دولت باكو در شرايط فعلي با انجام همه‌پرسي مخالف است. به هر حال اگر دو طرف همچنان بر مواضع خود پافشاري كنند و نرمشي در سياست‌هاي خود در اين بحران نشان ندهند خطر بروز درگيري ديگري دور از ذهن نخواهد بود؛ به‌ويژه اينكه بودجه نظامي دو جمهوري در سال‌هاي اخير افزايش چشمگيري پيدا كرده است.

روزنامه همشهری ۳۱ تیر -تركيه با عضويت در اتحاديه اروپا فاصله زيادي دارد اين را گونترو رهوگن، معاون رييس كميسيون اروپا مي‌گويد و البته نيكلاي ساركوزي، رييس‌جمهور فرانسه و آنگلا مركل صدراعظم آلمان نيز بر آن اعتقاد عجيني دارد.

وقتي چندي پيش باراك اوباما رييس‌جمهور ايالات متحده آمريكا در كنفرانس خبري مشترك با نيكلاي ساركوزي بر لزوم پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا پافشاري كرد و حمايت كشورش را از ترك‌ها اعلام نمود همتاي فرانسوي وي مخالفت هميشگي‌اش را از پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا دوباره تكرار كرد و گفت: من در اين‌باره با پرزونت اوباما هم عقيده نيستم.

در آن سو خانم مركل نيز همان مشي ساركوزي را پيش گرفته و همچنان با پذيرفتن تركيه در اتحاديه اروپا مخالفت مي‌كند البته صدراعظم آلمان‌ها مي‌‌گويد ما مي‌توانيم به ترك‌ها امتيازهاي همانند مشاركت ويژه با اتحاديه اروپا به جاي عضويت كامل بدهيم به اين معني كه تركيه بجاي عضويت كامل بخشي از امتيازهاي مهم يك عضو اتحاديه را داشته باشد اما احمد داوود اغلو وزير امور خارجه تركيه هرگونه گزينه ديگر به جاي عضويت كامل در اتحاديه را به شدت رد مي‌كند و مي‌گويد ما فقط مي‌خواهيم به عضويت كامل اتحاديه اروپا دربيابيم و در اين راه هرگز التماسي نخواهيم كرد.

پيش از اين نيز آنكارا طرح پيشنهادي رييس‌جمهور فرانسه به تركيه مبني بر ايفاي نقش پل ارتباطي ميان شرق و غرب و فعاليت در گروه‌بندي مديترانه‌اي را رد كرده بود. فرانسه و آلمان به عنوان دو كشور تاثيرگذار در تحولات اتحاديه اروپا نقش بسزايي در تصميم‌گيري اين اتحاديه دارند. ترديدي نيست با وجود سنگ‌اندازي‌هاي اين دو كشور ترك‌ها نبايد سوداي پيوستن به اتحاديه اروپا را در سر بپرورانند.

گفت‌وگوها براي پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا به طور رسمي از 13 اكتبر سال 2005 آغاز شده است. در حالي كه تركيه در طول چهار سال گذشته تنها توانسته است 10 فصل از مجموع 35 فصل سند مربوط به همگرايي با اروپا را بگشايد اما هنوز تكليف 25 فصل ديگر از اين سند حل نشده باقي مانده است پنج فصل ابتداي اين سند با مخالفت مستقيم فرانسوي‌ها كنار گذاشته شده‌ است بحران قبرس كه هشت فصل ديگر از اين سند را دربرمي‌گيرد موضوعي نيست كه به آساني انتظار حل‌وفصل كامل آن را داشته باشيم.

بايد در نظر داشت حتي اگر فرانسه و آلمان روزگاري دست از مخالفت با پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا بردارند يوناني‌ها به دليل اختلاف عميقي كه با اين كشور بر سر مساله قبرس و همچنين جزاير سنگي درياي اژه دارند در روند پيوستن رقيب ديرينه خود به اتحاديه اروپا سنگ‌اندازي خواهند كرد. با در نظر گرفتن اينكه هركدام از اعضاي اتحاديه اروپا از شرايط يكسان حق وتو برخوردار هستند.

شكي باقي نمي‌ماند كه دولت آتن از اين حق براي تحميل شرايط خود به طرف مقابل نهايت بهره را خواهد برد. از همين روي ترك‌ها يا بايد با روياي نزديك به نيم قرن اروپايي شدن خود خداحافظي كنند و يا بر شرايطي تن بدهند كه سال‌ها با آن به مخالفت پرداخته‌اند مساله بغرنجي ديگري كه براي ترك‌ها در راه پيوستن به اتحاديه اروپا وجود دارد مساله نسل‌كشي ارامنه در 24 آوريل 1914 به دست تركان عثماني است. اگرچه آنكارا مدعي است اين يك مساله تاريخي است و ربطي به تركيه نوين ندارد اما اتحاديه اروپا به ويژه فرانسه خواهان اعتراف تركيه به عنوان وارث امپراطوري عثماني به نسل‌كشي ترك‌ها در سال 1914 ميلادي هستند امري كه تركيه هرگز زير بار آن نخواهد رفت اگر غير اين بادش دولت آنكارا بايد به دليل جناياتي كه در دوره سلاطين عثماني رخ داده است تاوان سنگيني پرداخت كند.

اگر در كنار اين مشكلات پيچيده به مسايل درگيري همچون جمعيت زياد و عمدتاً بيكار تركيه، مسلمان بودن، اقتصاد ضعيف، واقع شدن در جغرافياي شرق )آسيه( اضافه كنيم جاي براي تركيه در اتحاديه اروپا كه يكه باشگاه مسيحي است نمي‌توان متصور شد.

با اين وجود ترك‌ها از سال 1998 و به طور رسمي از سال 2005 دست به يك سري اصلاحات براساس خواسته‌هاي اتحاديه اروپا و در قالب منشور كپنهاك زده‌اند بر اثر همين اصلاحات هم‌اينك در تركيه شاهد جامعه مدني باز هستيم، حقوق بشر ارتقاء يافته است نظام قضايي اصلاح شده است و از قدرت ارتش به ميزان فراواني كاسته شده است. به ويژه در بعد جزا از سال 2002 تحميل شكنجه و ساير اشكال بدرفتاري و پيگيري‌هاي قضايي به شكل فراواني كاسته شده است. به رغم رعايت همه اين اصول كميسيون اروپا از سال 1998 به طور مستقيم و هميشه اوضاع تركيه را گزارش مي‌دهد در گزارش‌هاي كميسيون اروپا آمده است كه با وجود اقدامات اصلاحي در اين كشور هنوز در مورد خبرنگارها، نويسنده‌ها و ناشرها استاندارد حقوق بشر رعايت نمي‌شود. زبان‌هاي غيرتركي از سال 2006 از رسانه‌هاي ديداري و شنيداري اين كشور به گوش مي‌رسد اما هنوز براي اين زبان محدوديت‌هاي است و مدت زمان پخش بسيار اندك است. اگرچه اعتقادات مذهبي ديگر مذاهب تاييد شده است اما هنوز مجامع غيرمسلمان با مشكل جدي مواجه هستند. درست است كه ارتش به تسلط غيرنظاميان درآمده است اما نظاميان همچنان از قدرت اعمال نفوذ در مسايل سياسي برخوردارند. در بعد قضايي و اداري تركيه همچنان با مشكل رشوه و ارتشاء دست به گريبان است گزارشگر كميسيون اروپا همچنين اعلام كرده است كه در تركيه از سال 2004 تاكنون بيش از 500 مورد نقض حقوق بشر گزارش شده است.

دولت آنكارا اما دو بار در برابر گزارش‌هاي كميسيون اروپا واكنش نشان مي‌دهد. آگمن باغش وزير مشاور و سرپرست هيات مذاكره‌كننده تركيه با اتحاديه اروپا مي‌گويد: بهتر است اتحاديه اروپا با تركيه همانند ساير كشورهاي عضو اين اتحاديه و به طور يكسان برخورد كند.

ترك‌ها راست مي‌گويند اتحاديه اروپا در مواجهه با آنكارا نوعي روش تبعيض‌آميز پيش گرفته است بي‌رحمانه‌ترين موضع را در برابر دولت و ملت تركيه هانس گرت پوترينگ رييس آلماني پارلمان اتحاديه اروپا از حزب دموكرات مسيحي پيش از انتخابات گرفت. پوترينگ مي‌گويد: من بر اين نظر خود پافشاري مي‌كنم كه اتحاديه اروپا از لحاظ سياسي، فرهنگي، اقتصادي و جغرافيايي هرگز قابليت پذيرش تركيه به عنوان يك عضو دايم را ندارد.

سخنان وي آب پاكي بود كه بر دستان هواداران پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا ريخته شد. با فعل و انفعالاتي كه در تركيب اتحاديه اروپا پس از انتخابات اخير رخ داده است شرايط براي تركيه پيچيده‌تر شده است.

ترك‌ها به همان اندازه از شكست خانم سوگلن رويال از نيكلاي ساركوزي در انتخابات رياست‌جمهوري اخير فرانسه غمناك شدند به همان اندازه نيز از پيروزي احزاب راستي و محافظه‌كار در انتخابات گذشته پارلمان اروپا بيمناك هستند. زيرا خانم رويال به نسبت ساركوزي انديشه‌هاي نرم‌تري نسبت به پذيرش تركيه به عنوان يك عضو كامل اتحاديه اروپا داشت. از سوي احزاب راستگر و محافظه‌كار همواره در بحران‌هاي اقتصادي پيروز هر انتخاباتي مي‌شوند نشانه بارز اين احزاب در جامعه اروپا ضديت با عضويت تركيه در داخل اتحاديه اروپاست. بنابراين بيم و نگراني تركيه از پيروزي اين احزاب در انتخابات پارلمان اروپا چندان بي‌مورد نيست.

در مجموعه اين تحولات بود كه رجب طيب‌اردوغان، نخست‌وزير تركيه نسبت به تداوم مانع‌تراشي اتحاديه اروپا در راه پيوستن كشورش به اين اتحاديه هشدار داد. اردوغان براي نشان دادن خشم خود سيران اروپاي را به ضيافتي دعوت كرد و در ميان آنها با لحني تهديدآميز گفت: مخالفت‌هاي اروپايي‌ها با تركيه اين روزها به نوعي دشمني تبديل شده است و اين البته ضربه خطرناكي به اعتماد دو طرف خواهد زد.

از مجموع رخدادهاي كه از نيم قرن پيش ميان تركيه و اروپايي‌ها افتاده است چنين استنباط مي‌شود كه اگر تركيه همه 35 ماده منشور كپنهاك را رعايت كند باز اتحاد اروپا اين كشور را به عنوان يك عضو كامل در ميان خود نخواهد پذيرفت در بهترين شرايط بحث عضويت اين كشور در اتحاديه اروپا به همه‌پرسي گذاشته خواهد شد اما آيا افكار عمومي اتحاديه اروپا به تركيه پاسخ آري خواهد داد؟! اتفاقي كه اگر بيفتد مي‌تواند يكي از شگفتي‌هاي قرن حاضر شود!

در قديم همه راه‌ها به روم ختم مي‌شد، تردیدی نیست  كه در دنياي معاصر اين راه‌ها حداقل در زمينه اقتصادي به واشنگتن ختم مي‌شود!

اما اين روزها در سياست خارجي ایران اتفاقاتي مي‌افتد كه جاي اندکی درنگ دارد. پس از پيروزي باراك اوباما در انتخابات رياست‌جمهوري ايالات متحده آمريكا سيگنال‌هاي مثبتي از سوي كاخ سفيد به تهران ارسال شد. شايسته اما اين بود كه تيمي مجرب به دقت اين سيگنال‌ها را تجزيه و تحليل مي‌كرد و پاسخي مناسب و از موضعي بالا به آن داده مي‌شد اما نه تنها به اين علايم و نشانه‌هاي مثبت پاسخي داده نشد بلكه برخي موضع‌گيري‌هاي شعاري موجب واگرايي در اين رابطه رو به جلو شده است. سخنان روز یکشنبه سخنگوي وزارت امور خارجه مبني بر اينكه آزادي ديپلمات‌ها تاثيري در رابطه ايران و آمريكا ندارد تنها مي‌تواند تهران و واشنگتن را از هم دورتر كند.

حال كه كاخ سفيد بي‌ميل به برقراري رابطه با ايران نيست بايد كه فرصت‌ها را مغتنم شمرده و خواسته‌هاي خود را در میز دیپلماتیک به طرف مقابل تحميل كنيم غرب در انتطار روشن شدن تکلیف کابینه دهم بوسیله محمود احمدی نژاد است این را می شود از مهلت یک ماهه گروه هشت(جی ۸) به ایران در خصوص پرونده هسته ای متوجه شد .

 باید باور کنیم  مسکو هرگز شريك و دوست قابل اعتمادي در مناسبات جهاني براي ايران نبوده است بنابراین چیدن همه تخم مرغ ها در سبد روس ها در واقع خسران سیاست خارجی است.

از همین روی پیش از اینکه گره ای در سیاست خارجی پیش آید باید دست پیش بگیریم  و پرونده رابطه با آمریکا را باز کنیم . شاید بشود با بندبازي ميان آمريكا -روسیه و البته اتحادیه اروپا وجهه ملي كشور را در بازي‌هاي منطقه‌اي و جهاني بالا برد  و از بحرانی که در آینده ایجاد خواهند کرد سربلند بیرون آمد. این مهم البته نیازمند یک بازی ظریف و حساب شده دیپلماسی دارد.

انتخابات با همه شرايط خاصي كه بر آن حاكم بود، تمام شد.بايد اعتراف كنيم از ماه‌ها پيش همه چيز تحت تاثير فضاي انتخابات رياست‌جمهوري بود به نحوي كه اگر بگوييم مملكت در اين مدت نيمه‌تعطيل بود سخني به گزافه نگفته‌ايم. اما به هر حال، حالا كه آب‌ها از آسياب افتاده و محمود احمدي‌نژاد براي مدت چهار سال ديگر سكان قوه مجريه را در دست دارد بايد چاره‌اي براي فايق آمدن بر اوضاع نه چندان مناسب اقتصادي بينديشد.

اداره‌ها و بنگاه‌هاي اقتصادي ايران نيروي تازه مي‌خواهد تا با تواني مضاعف حركت رو به جلو داشته باشد بايد كاستي‌هاي ماه‌هاي ركود و سكون را جبران كرد و اين ميسر نخواهد شد مگر در يك توافق سياسي كه همگان خواهان آن هستند و البته در اين بين بيشترين مسووليت بهتر كردن اوضاع اقتصادي متوجه خود دولتي است كه از گردونه انتخابات پيروز بيرون آمد.

همه شگفت زده شدیم اما نه از نتیجه انتخابات دهمین دور ریاست جمهوری و پیروزی محمود احمدی نژاد با اختلاف نزدیک به ده میلیون رای بلکه اظهاراتوهم آلود افشین قطبی و به بازی گرفتن احساسات پاک میلیون ها جوان ایرانی  و ایجاد امید کاذب در باور ایرانی ها مبنی بر صعود تیم ملی فوتبال به جام جهانی همه را شگفت زده کرد!

قطبی در این چند هفته گذشته با حرارت از صعود مستقیم به جام جهانی حرف می زد او پس ازجوگیر شدن حتی مدعی قهرمانی در جام جهانی شد!خیلی ها باورشان شده بود که برزیل جدیدی پا به عرصه فوتبال جهان نهاده است . آخرین بلوف های قطبی در سئول بود که مدعی شداگر یک نفر بتواند کره جنوبی را شکست بدهد آن یک نفر افشین قطبی است ما همه را شگفت زده خواهیم کرد!قطبی راست می گفت  همه شگفت زده شدیم اما نه از ناکامی تیم ملی در رسیدن به جام جهانی بلکه از چیدمان بازیکنان در سه بازی در برابر کره شمالی ، امارات و کره جنوبی شگفت زده شدیم !

 پژمان نوری که این اواخر در بازی های پرسپولیس نیمکت نشین بود به دلیل رفاقت با قطبی در این سه بازی مهم و سرنوشت ساز فیکس بازی کرد آنگاه خلعتبری تکنیکی روی نیمکت نشست تا همه شگفت زده بشویم!  شگفت انگیزتر اینکه در بازی با کره جنوبی  زمانی که گل مساوی را در هشت دقیقه پایانی خوردیم قطبی سه تعویض انجام داد که هر کدام از این تعویض ها دو دقیقه از زمان بازی را گرفت بازی با همین نتیجه تمام شود وما چشم به نتیجه بازی کره شمالی و عربستان دوختیم که آنهم نتوانست سودی برای ما داشته باشد.

 کره شمالی بسته بازی کرد تابا توجه به تساوی ایران برابر کره جنوبی با کسب یک امتیاز به جام جهانی برود اما گویا بازی حساب شده کره شمالی در برابرعربستان به مذاق مزدک میرزایی گزارشگر این بازی خوش نیامد تا در ثانیه های پایانی بازی اینچنین زهرش را بریزد که کره شمالی  با این بازی ضعیف اگر به جام جهانی برود کاری پیش نخواهد برد.انگار اگر ایران مسافر جام جهانی می شد شگفتی می آفرید و شق القمر می کرد!

  عدم راهیابی ایران به جام جهانی هرگز شگفت انگیز نبود زیرا  از سیستم علی آبادی ورزش ایران انتظاری بیش از نباید داشت. طبق معمول از فردا برای راه رفتن روی استخوان های شکسته غرور ملی در مجلس کمیته ای برای بررسی ناکامی تیم ملی تشکیل خواهد شد .سعید مدنی هم کت شلوارش را اتو می کند تا به عنوان کارشناس در برنامه های تلویزیونی ظاهر شود !واقعیت تلخ اما این است که  ایران جوانترین جامعه جهان را دارد و من دلم به حال این جامعه  می سوزد که این روزها دچار افسردگی  شدید شده است!     

ثبت نام از نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری درحالی چندی قبل پایان پذیرفت که نام چند نامزد پراشتها ازجمله سید محمد خاتمی و محمدباقر قالیباف در میان اسامی ثبت نام شدگان دیده نمی شود.

 دومی که یک اصولگرای عمل گراست وکارنامه ای بسیار درخشانی در فرماندهی نیروی انتظامی بویژه در مقام شهرداری تهران دارد اوضاع را برای ورود به این عرصه در این دور مناسب تشخیص نداد و بسیارمحترمانه کنارکشید شاید اوبا این ترفند بخت و اقبال بالای برای بدست آوردن صندلی ریاست جمهوری درچهار سال بعد داشته باشد. اما ماجرای سید محمدخاتمی اندکی پیچیده است او ابتدا سکوت کرد. سپس اندکی مانور تبلیغاتی داد بعد مدتی هم ناز کرد و مدعی شد اگر ملت بویژه جوانان!!! بخواهند می آیم.  وقتی کسی حرف های آقای رییس جمهور سابق را جدی نگرفت ایناراوسناریوی دیگری را طراحی کرد و آمدنش را موکول به نشست با میر حسین موسوی کرد و قاطعانه اعلام کرد از میان من ومیرحسین یکی می آید!

 بلا فاصله چند نشست بطور کامل محرمانه میان این دو تشکیل شد و در نهایت خاتمی اعلام کرد من می آیم! اوبسرعت دستور تشکیل ستادهای مردمی متشکل از جوانان را صادر کرد به چند سفر شهرستانی هم رفت در این میان کروبی که باکسی سرپست ریاست جمهوری تعارف و شوخی ندارد و تقریبا تمام یاران خاتمی را دور خودش جمع کرده است چند تیترکوبنده علیه خاتمی درروزنامه اعتماد ملی کار کرد از طرف دیگر میرحسین دست به افشاگری شگفت انگیزی زد.او اعلام کردهیچ توافقی به آمدن خاتمی نشده وخاتمی برخلاف قرارعمل کرده است! و این من هستم که می آییم .

سید محمد خاتمی که باورش نمی شد مهندس میرحسین چنین افشگری کند از طرف دیگر اوضاع را چندان مناسب نمی دید به سرعت از تمام مواضع خودعقب کشید وبرغم میل باطنی گفت من نمی آییم!!! البته او سیاستمدار بسیارباهوشی است من این راازلابه لای سخنان توکلی متوجه شدم . یک بار برای گرفتن گفت و گوی اختصاصی از حدادعادل درخصوص تئوری تبدیل کردن ایران به ژاپن اسلامی! که در گرماگرم انتخابات مجلس هفتم مطرح شد به مسجد نورواقع درمیدان فاطمی رفتم اگرچه حدادهرگزحاضربه گفت وگودراین باره نشد اما توانستم به سخنرانی توکلی درمیان روسای ستادهای انتخاباتی اصول گرایان گوش دهم.

 توکلی می گفت بعد از پیروزی ما( اصول گرایان) درانتخابات من،باهنر و حداد پیش خاتمی رفتیم و بهش گفتیم مجلس هفتم یک ماه دیگر تشکیل می شود وتو دوسال ازمدت باقی مانده ریاست جمهوری ات راباید درزمان این مجلس سپری کنی ما تمام  وزرای شما را به مجلس می خوانیم ورای عدم اعتماد به آنها می دهیم  حالا می خواهی چکار کنی؟!...خاتمی بی کوچکترین مکث می گوید آقایان ببینید من هم از شما هستم !!! من مجبور بودم این مدت این آقایان را تحمل کنم ....! توکلی در این جمع حرف های دیگری نیز زد که نیازی به پرداختن به آنها در این مقوله کوتاه احساس نمی شود.

 بهرحال حوادث بعدی نشان داد که ماجرا آنگونه که خاتمی تصورش را می کرد پیش نرفت و وزرای کابینه وی یکی پس از دیگری بوسیله مجلسی ها استیضاح شده و کنار رفتند تنها دخالت قاطع رهبری بود که ماجرا راختم بخیر کرد.

بهر حال ریاست جمهوری این سیاستمدار باهوش  با هر 9 روز یک بحران تمام شد. و محمود احمدی نژاد اصولگرا به مقام ریاست جمهوری رسید.

حامیان خاتمی می گویند انفعال بیش از اندازه وی موجب شکست جبهه اصلاحات شد تند روهای مشارکت معتقدند خاتمی می توانست در پاره ای مواقع از مقام ریاست جمهوریکناره گیری کند  و از افکار عمومی کمک بگیرد اما او نه تنها این کارا نکرد بلکه با ما بازی کرد.

سیاست بازان پشت پرده که روزگاری خاتمی را سوار قطار کرده بودندهمینک باتوقف قطار او را پیاده کرده و قصد دارند اینبارکروبی را سوارهمین قطار کنند. اما آیا به راحتی می توان از کنار نام آخرین نخست وزیر ایران، میر حسین موسوی گذشت ؟!آیا محمود احمدی نژاد حریف آسانی برای موسوی وکروبی خواهد بود؟! البته کروبی و موسوی نگران ازبرگزاری ناسالم انتخابات هستند اما احمد جنتی چندی پیش با موضع گیری شفاف خود خیال همه را راحت کرد جنتی می گوید انتخابات ایران پاکترین انتخابات جهان است!!! بهر حال کار بررسی صلاحیت نامزدها آغاز شده است واقعیت اما این است که سید محمد خاتمی دیگر آن محبوبیت گذشته را ندارد درست به همین دلیل بودکه این مرد پراشتهای قدرت ازنام نویسی در این دور خودداری کرد.آنچه که ما از لابه لای حوادث چند ماه اخیر در می یابیم این است که سید محمد خاتمی برخلاف قواعد بازی و برغم عدم توافق با میر حسین حضور خود در انتخابات را اعلام کرد.شاید اگر میرحسین به سکوت خود ادامه می داد خاتمی واقعیت های تلخ جامعه را نادیده می گرفت وخود را آماده نبرد با کروبی و احمدی نژاد می کرد در آن صورت مردم سرخورده از اصلاحات نه بزرگی به خاتمی می داد وشانس کروبی برای پیروزی بالا می رفت.اکنون اما هر سه نامزد ( احمدی نژاد ،کروبی ومیرحسین ) از شانس برابری برای نشستن روی صندلی ریاست جمهوری برخوردارند.اما اگر مشارکت مردمی کم باشد باید ازهم اکنون احمدی نژاد را برنده این انتخابات دانست اما رای گیری با مشارکت بالا میرحسین موسوی را مرد اول انتخابات 22 خرداد خواهد کردواین احتمال البته بسیار زیاد است.بهر حال این انتخابات یک نتیجه مهم داشت وآن کاهش شدیدمحبوبیت سید محمد خاتمی بود چه اگرغیرازاین بود خاتمی بی اعتنا به آمدن یا نیامدن میرحسین وارد این کارزا می شد. حالا او تنهاترین سردار است!