توانا بود هر که دانا بود

همشهری 18 بهمن- عارف واحد ناوان:مردم جمهوري اوكراين با رفتن به پاي صندوق‌هاي رأي و انتخاب رئيس‌جمهوري، مسير كشورشان را تعيين خواهند كرد.

آنها با دادن رأي به يكي از 2نامزد راه يافته به دور دوم انتخابات رياست‌جمهوري، نشان خواهند داد كه تمايل دارند كشورشان راه پيوستن به اتحاديه اروپا و ناتو را ادامه دهد يا اينكه سياست‌هاي كشورشان با چرخشي 180 درجه‌اي به سياست‌هاي همسايه بزرگ‌تر يعني روسيه پيوند بخورد.

در دور نخست انتخابات اين جمهوري كه ميان 13 نامزد برگزار شد هيچ‌يك از نامزد‌ها نتوانستندآراي 50 درصد به‌علاوه يك مورد نياز براي پيروزي قاطع را به‌دست آورند، بنابراين انتخابات به دور دوم كشيده شد.

 دور دوم انتخابات رياست‌جمهوري ميان ويكتور يانوكوويچ و يوليا تيموشنكو كه هر كدام به‌ترتيب 35 و 25درصد آرا را در دور نخست به‌دست آورده‌اند، برگزار خواهد شد. انتخابات اوكراين از آن روي از حساسيت ويژه‌اي برخوردار است كه اين جمهوري به كانون مناظره ميان غرب و روسيه تبديل شده است.

 در اين بين به‌نظر مي‌رسد يانوكوويچ نامزد هوادار روسيه از بخت بالايي براي پيروزي در اين انتخابات برخوردار است، مگر اينكه اتفاقات مشابه سال 2004 در اين جمهوري رخ دهد و مانع از نشستن يانوكوويچ روي صندلي رياست‌جمهوري شود.

 در سال 2004 و در حالي كه ويكتور يانوكوويچ در انتخابات پر حرف و حديث آن سال پيروز انتخابات شده بود اما انقلابيون نارنجي به رهبري ويكتوريوشچنكو، يانوكوويچ را به تقلب در انتخابات متهم كردند و با ريختن به خيابان مانع از آن شدند كه اين سياستمدار روس‌گرا به قدرت برسد.

 ويكتور يوشچنكو تحت فشار افكار عمومي رئيس‌جمهور شد.اين دور از انتخابات نيز يادآور روزهاي انتخابات سال 2004 است اين بار اما اين يولياتيموشنكو است كه در قامت رهبر انقلابيون نارنجي به‌جاي ويكتور يوشچنكو ظاهر شده است.

 وي كه در تلاش است قدرت را در دست بگيرد در تمام سخنراني‌هايش رقيب خود را به تلاش براي تقلب در انتخابات متهم كرد. وي هشدار داد اگر يانوكوويچ دست به تقلب بزند ما قادر خواهيم بود كه او را به طريقي كه هرگز و حتي در سال 2004 آن را به چشم نديده است سرجايش بنشانيم.

 او كه در اوكراين به دست آهنين شهرت دارد مدعي شد يانوكوويچ هرگز حتي خواب پست رياست‌جمهوري را هم نخواهد ديد.به‌نظر مي‌رسد تهديدات تيموشنكو براي كشاندن پاي مردم به خيابان‌هاي كي‌يف هرگز نمي‌تواند با استقبال افكار عمومي اوكرايني‌ها روبه‌رو شود. از سوي ديگر حاميان غربي انقلابيون نارنجي در اين دور از انتخابات حمايت‌هاي سال 2004 را از آنها نكردند.

 وزير امور خارجه ايالات متحده آمريكا پس از برگزاري دور نخست انتخابات اوكراين سخنان معناداري را به زبان راند كه جاي تامل دارد. هيلاري كلينتون مي‌گويد كه هرگز هيچ‌كس مجبور به عضويت در ناتو نيست.

هر كشوري به تمايل شخصي خود درخواست عضويت در ناتو را مطرح مي‌كند. اگر در اوكراين دولت تغيير كند و مردم اين كشور در اين مرحله نخواهند به عضويت ناتو درآيند، اين انتخاب بر عهده آنها خواهد بود.

 سخنان نااميد‌كننده كلينتون گوياي اين واقعيت است كه يوليا تيموشنكو پيروز انتخابات دور دوم اوكراين نخواهد بود، بنابر اين غربي‌ها به‌ويژه آمريكايي‌ها حاضر نيستند بيش از اين براي انقلابيون نارنجي هزينه كنند.

به هر حال شواهد نشان از اين دارد كه انقلاب نارنجي در اوكراين به رهبري تيموشنكو با شكست روبه‌رو خواهد شد و  اوكراين راه خود را به سمت شرق تغيير خواهد داد. روس‌ها از اينكه همسايه‌شان به عضويت در ناتو و اتحاديه اروپا« نه » خواهد گفت چند صباحي آسوده خواهند خفت اما اين روند پايدار نخواهد ماند.

همشهری ۱۱بهمن-عارف واحد ناوان:شكست رهبران انقلاب نارنجي‌ در اوكراين در انتخابات رياست‌جمهوري اخير اين كشور نه تنها بر روابط روسيه و غرب بلكه  برفضاي ديگر كشورهاي منطقه شرق اروپا نيز تأثير‌گذار خواهد بود.

يكي از اين كشورها كه از اين اتفاق تأثير خواهد پذيرفت جمهوری گرجستان است. گرجستان نيز در سال‌هاي گذشته مانند اوكراين شاهد يك انقلاب رنگي بود. ميخائيل ساكاشويلي رهبري اين انقلاب را كه به انقلاب گل سرخ معروف شد، به عهده داشت. او اكنون رئيس‌جمهوري گرجستان است و با نگراني تحولات اوكراين را پيگيري مي‌كند.
دولت ساكاشويلي بعد از يك جنگ خونين با روسيه اكنون در شرايط بحراني به سر مي‌برد. در اين جنگ غرب حمايت چنداني از ساكاشويلي انجام نداد.

افكار عمومي گرجستان رئيس جمهوري را به خاطر اين جنگ مقصر مي‌دانند و محبوبيت او اكنون به پايين‌ترين سطح رسيده است. به اين ترتيب‌ گل‌سرخ‌ها در گرجستان به انتظار نتيجه انتخابات اين كشور نشسته‌اند و اين درحالي است كه پيش‌‌بيني‌ها و نظرسنجي‌ها از تكرار شكست انقلاب‌هاي رنگي ( اين بار در گرجستان) حكايت دارند.

         بیم شكست انقلابيون نارنجي در مرحله دوم انتخابات اوكراين خواب را از چشمان ميخاييل ساكاشويلي رئيس‌جمهوري گرجستان ربوده است. دليل اين همه نگراني آن است كه ساكاشويلي فكر مي‌كند ممكن است اين سرنوشت در انتظار او هم باشد.

پيروزي 11 درصدي ويكتوريانوكوويچ نامزد هوادار روسيه در انتخابات 17 ژانويه بر يوليا تيموشنكو از رهبران انقلاب نارنجي كه خواهان پيوستن اوكراين به اتحاديه اروپاست موجي از نگراني ميان انقلابيون گل سرخي گرجستان به‌وجود آورده است. در حالي كه جمهوري اوكراين در جريان برگزاري انتخابات پذيراي 3 هزار ناظر انتخاباتي از 16 كشور و 17 سازمان بين‌المللي بود اما گفته مي‌شود جمهوري گرجستان به تنهايي 2000 نيرو در پوشش ناظر به اوكراين فرستاد كه اين اقدام گرجستان موجب جنجال‌هايي از سوي اعضاي حزب مناطق اوكراين شد.

شديدترين واكنش را ويكتوريانوكوويچ نشان داد. وي در روزهاي داغ انتخابات با حمله شديد به رهبران گرجستان خطاب به رئيس‌جمهوري اين كشور گفت: من مي‌خواهم از ساكاشويلي بخواهم، كساني را ناظرين وي ناميده مي‌شوند به كشورش فرا بخواند. وجود آنها در اينجا لازم نيست. ما بدون آنها نيز از عهده كارها برمي‌آييم.

 اعزام اين همه نيرو كه گفته مي‌شود در ميان آنها حتي تعدادي جنگجو هم ديده مي‌شد حاكي از نگراني شديد رهبران انقلاب گل سرخ گرجستان از شكست احتمالي انقلابيون نارنجي در اوكراين بود كه اين اتفاق به رغم انتظار ساكاشويلي و تيم تحت رهبري وي رخ داد.

اما آنچه دراين بين حائز اهميت فراوان است بهره برداري جناح مخالف احزاب نارنجي از اين اقدام گرجي‌ها بود. طرفداران روسيه با كوبيدن بر طبل دخالت گرجستان در امور داخلي كشورشان و تحريك روح ميهن پرستانه اوكرايني‌ها توانستند بر ميزان آراي ويكتوريانوكوويچ در دور نخست انتخابات بيفزايند.

هم‌اكنون اين نگراني نزد رهبران انقلاب مخملي گرجستان حاكم است كه با پيروزي روس گرايان در دور دوم انتخابات روابط كي يف و تفليس به پايين‌ترين سطح كاهش پيدا كند. از ديگر سو با پيروزي رهبر حزب مناطق كه از حمايت كامل مسكو برخوردار است مخالفان دولت حاكم گرجستان كه از كرملين تغذيه مي‌شوند در موقعيت بهتري قرارمي گيرند ودر مخالفت با ساكاشويلي جسورانه رفتار خواهند كرد.

اين اتفاق هم‌اكنون شكل عملي به‌خود گرفته و زوراب نوگايدلي، نخست‌وزير سابق و رهبر مطرح حزب «جنبش براي گرجستان عادل» در تمام مدتي كه در اوكراين كارزار انتخاباتي برگزار بود در اين جمهوري رحل اقامت گزيده بود. شايد او در اين مدت مي‌خواست از نحوه مبارزه انتخاباتي يانوكوويچ براي مبارزه انتخاباتي آينده رياست‌جمهوري گرجستان الگوبرداري كند. به هر حال وقتي رهبر حزب جنبش براي گرجستان عادل پس از برگزاري دور نخست انتخابات اوكراين به كشورش بازگشت بلافاصله به ميان خبرنگاران رفت و حرف‌هايي را به زبان راند كه ويكتوريانوكوويچ و ستاد انتخاباتي وي درجريان انتخابات اوكراين ادعايش را مي‌كردند.

نوگايدلي از جامعه بين‌الملل خواست تا درخصوص اقدامات وزير كشور و رئيس كميته دفاع و امنيت پارلمان گرجستان در تلاش براي مداخله آشكار در روند انتخابات رياست‌جمهوري در اوكراين (17 ژانويه) تحقيقات كاملي به عمل آورد.

نوگايدلي يادآور شده است كه اعزام ناظرين براي حضور در انتخابات اخير در اوكراين در چارچوب و شكل معمول آن صورت نگرفته بود و تعداد بيش از حد اين ناظرين كه در ميان آنها  تعدادي نيروي پليس، ورزشكار و مبارز نيز وجود داشت، بدون ترديد نشانه دخالت در امور داخلي اوكراين بود كه مي‌تواند موجب ناراحتي و عصبانيت شديد ملت اوكراين شود. اين قبيل اظهارات از سوي مخالفان دولت اوكراين نويد دور تازه‌اي از حمله مخالفان به شخص ساكاشويلي و انقلاب گل سرخ را دارد. به‌نظر مي‌رسد دولت اوكراين بايد خودش را براي روزهاي پر آشوبي آماده كند كه جمهوري گرجستان گرفتار آن خواهد شد.

همانطور كه پيروزي نارنجي‌ها در جمهوري همسايه (اوكراين) موجب پيروزي انقلاب گل سرخي‌ها در گرجستان شد شكست انقلاب نارنجي هم مي‌تواند گرجستان و انقلاب مخملي اين جمهوري را به سرنوشت جمهوري اوكراين گرفتار سازد. از همين روي ميخاييل ساكاشويلي و يارانش تمام تلاش خود را به‌كار بستند تا مانع از شكست نارنجي‌ها در جمهوري اوكراين شوند اما سرنوشت اين جمهوري در دور نخست آنگونه كه باب ميل انقلابيون گرجي بود رقم نخورد.

تحليل گران سياسي پيروزي يانوكوويچ در دور نخست را پيروزي روسيه ناميدند. بايد اعتراف كرد كه شكست نارنجي‌هاي اوكراين هم شكست گل سرخي‌هاي جمهوري گرجستان بود.
به هرحال دور دوم انتخابات اوكراين اين بار ميان دو نامزد راه يافته به مرحله دوم يعني يوليا تيموشنكو از رهبران انقلاب نارنجي و ويكتوريانوكوويچ طرفدار روسيه در 18 بهمن (هفتم فوريه) برگزار مي‌شود.

صرف‌نظر از اينكه در اوكراين سرانجام چه كسي روي صندلي رياست‌جمهوري مي‌نشيند اين انتخابات به كشمكش شديد ميان حزب حاكم و مخالفان در جمهوري گرجستان تبديل شده است. ِبرخي معتقدند درصورتي كه نارنجي‌ها در دور دوم انتخابات رياست‌جمهوري اوكراين شكست بخورند موقعيت انقلابيون گل سرخ در جمهوري گرجستان به‌شدت متزلزل مي‌شود كه البته احتمال وقوع آن  نيز دور از ذهن نيست.

شايد اين آخرين روزهايي باشد كه نارنجي‌ها بر اوكراين حاكم هستند. در اوكراين اين روزها هر كس ساز خود را مي‌نوازد. مردم اين كشور خسته از درگيري‌هاي انقلابيون نارنجي هستند. روسيه سفير خود را نگه‌داشته تا تكليف نتيجه انتخابات‌ روشن شود. اين كشور تمايلي ندارد رابطه خود را با اوكراين به سطح سفير افزايش دهد. آنها معتقدند سياستمدار روس‌گرايشان پيروز اين انتخابات خواهد بود و از همين روي كرملين عجله‌اي براي فرستادن سفير به كي يف ندارد؛ البته نتايج نظرسنجي‌ها هم گوياي اين واقعيت است كه سرانجام مسكو نامزد مورد علاقه خود را بر صندلي رياست‌جمهوري همسايه 50ميليون نفري‌‌اش مي‌نشاند.

در حالي كه رقابت در اوكراين ميان 18 نامزد به نقطه اوج خود رسيده است اكثر كارشناسان و تحليل‌گران اين حوزه بر اين باورند كه هيچ‌يك از 18 نامزد كنوني هرگز موفق به به‌دست آوردن 50درصد آراي كل انتخابات در مرحله نخست نخواهند شد و سرنوشت انتخابات به دور دوم مي‌كشد.يوري كاستنكو، سرگئي تيگيپكو، آناتولي گريتسنكو، آلكساندر پابات، لودميلا سوپرون، اينا باگاسلوفسكي، آلكساندر ماروز، آلگ تياگنيبوك، پتر سيموننكو، آلگ ريابوكن، ميخائيل برودسكي، واسيلي پروتيوسيخ، سرگي راتوشنياك، ولاديمير ليتوين، آرسني ياتسنيوك، ويكتور يوشچنكو، يوليا تيموشنكو و ويكتور يانوكوويچ،  18 نامزدي هستند كه در انتخابات بسيار مهم رياست‌جمهوري اوكراين به رقابت مي‌پردازند.

در اين دور از انتخابات كه قرار است در 17 ژانويه برگزار شود  بيشتر از همه نامزدها، نام ويكتور يوشچنكو، يوليا تيموشنكو و ويكتور يانوكوويچ بر سر زبان‌هاست. اگرچه براي ويكتور يوشچنكو براساس نظرسنجي‌هاي صورت گرفته شانسي براي دوباره تكيه‌زدن به صندلي رياست‌جمهوري وجود ندارد اما موضعگيري‌هاي شديدي كه وي اين روزها عليه متحد سابق خود يعني يوليا تيموشنكو راه انداخته است او را همچنان در كوران رقابت‌ها قرار داده است. 

هم‌اكنون بازار مناظره‌هاي تلويزيوني ميان نامزدهاي انتخابات داغ است و نظرسنجي‌هاي رنگارنگي روي خروجي خبرگزاري‌ها فرستاده شده است. برآيند كلي سنجش افكار عمومي اگرچه شانس ويكتور يانوكوويچ، رهبر حزب مناطق و سياستمدار مورد حمايت روسيه را بيشتر از ديگر نامزدها مي‌داند اما براي يوليا تيموشنكو  و بلوك نارنجي‌ها شانسي نزديك به يانوكوويچ قائل است.

در حالي كه براساس قانون اساسي اوكراين 2هفته مانده به انتخابات هيچ نوع نظرسنجي نبايد درخصوص انتخابات انجام گيرد مؤسسه تحقيقات اجتماعي- سياسي آكادمي علوم تحقيقات اوكراين با رعايت اين قانون و در آخرين نظرسنجي‌اي كه پيش از مهلت تعيين‌شده منتشر كرد، مدعي شد ويكتور يانوكوويچ، رهبر حزب مناطق اوكراين مي‌تواند بيش از 32درصد آراء را از آن خويش كند و يوليا تيموشنكو، نخست‌وزير كنوني اوكراين نيز مي‌تواند روي دستيابي به بيش از 20 درصد آراء در انتخابات حساب كند. اين نظرسنجي شانس سرگئي تيگيپكو (8درصد)، آرسني ياتسنيوك وزير امور خارجه سابق (5درصد)، ولاديمير ليتوين رئيس پارلمان اعلاي اوكراين (بيش از 4درصد) و ويكتور يوشچنكو رئيس‌جمهوري فعلي اوكراين را كمتر از (4 درصد) آراء  مي‌داند.

شكاف در اردوگاه نارنجي‌ها

نكته جالب نظرسنجي مؤسسه تحقيقات اجتماعي- سياسي آكادمي علوم تحقيقات اوكراين همچنين نتايج نظر سنجي ديگر مؤسسه‌ها مقام پنجمي ويكتور يوشچنكو در اين مبارزه انتخاباتي است. اين در حالي است كه جدال نفس‌گير انتخابات پيشين رياست‌جمهوري ميان ويكتورها بود كه در اين بين ويكتور يوشچنكو،  سياستمدار طرفدار غرب با اما اگر‌هاي فراواني كه در آن انتخابات به‌وجود آمد گوي سبقت را از ويكتور يانوكوويچ هوادار روسيه ربود.

در آن زمان افكار عمومي دمكراسي‌خواه خواهان فاصله گرفتن اوكراين از روسيه و حامي سرسخت سياست‌هاي ويكتور يوشچنكو بود. همزمان با تب غربگرايانه اوكرايني‌ها انقلابيون نارنجي متحد و يكصدا بودند.

ديري نپاييد كه ميان انقلابيون نارنجي شكاف شديدي افتاد. ويكتور يوشچنكو كه در اين پيروزي بزرگ پست رياست‌جمهوري را به‌دست آورده بود ساز ناسازگاري با يوليا تيموشنكو بانوي  محبوب نارنجي‌ها را كه از انقلاب نارنجي صندلي نخست‌وزيري را به ارث برده است را كوك كرد. جنگ درون حزبي ميان رهبران نارنجي در نهايت به انشعاب بلوك تيموشنكو از ويكتور يوشچنكو انجاميد. اين رويارويي در مقطعي به كنار گذاشتن تيموشنكو از مقام نخست‌وزيري انجاميد.

در حال حاضر اين اختلاف‌ها به حدي رسيده است كه ويكتور يوشچنكو در مقام رياست‌جمهوري حتي با يوليا تيموشنكو كه هم‌اكنون نخست‌وزير است دست هم نمي‌دهد. از طرف ديگر حزب نارنجي‌ها هرگز نتوانست فردي را براي اين انتخابات سرنوشت‌ساز به‌عنوان نامزد واحد معرفي كند.

دامنه اين اختلاف‌ها به جنگ تبليغاتي شديدي ختم شده است كه يك طرف آن يوشچنكو و طرف ديگر آن تيموشنكو است. او كه چندي پيش به‌عنوان زيباترين سياستمدار زن جهان انتخاب شد مي‌گويد كه ويكتور يوشچنكو به انقلاب نارنجي خيانت كرد. او درجه خيانت را به حدي رسانده است كه با دشمن خود (ويكتور يانوكوويچ) به توافق پنهاني براي به‌دست‌آوردن پست نخست‌وزيري رسيده است. شك نكنيد اگر يانوكوويچ رئيس‌جمهور شود يوشچنكو را نخست‌وزير مي‌كند. در مقابل ويكتور يوشچنكو مدعي است كه دست‌هايي در كار بود كه نگذاشت كيف به مسكو نزديك شود. او به‌طور علني سياست نخست‌وزير را زير سؤال برد.

يانوكوويچ، برنده جنگ نارنجي

آن كس كه بيشترين بهره را از اختلاف‌هاي درون حزبي نارنجي‌ها مي‌برد ويكتور يانوكوويچ است. او كه يك بار در نوجواني به اتهام دزدي از يك سوپرماركت دستگير شده بود قدي نزديك به 2متر دارد و رهبري حزب مناطق را برعهده دارد. از مجموع۴۵۰صندلي رادا (پارلمان اوكراين) ۱۸۶صندلي در اختيار حزب مناطق است.

يانوكوويچ با حمله شديد به رهبران نارنجي مي‌گويد: ظهور دمكراسي در اوكراين آنقدر ارزش نداشت كه برايش دست به انقلاب مخملي زديم! اوكراين در سال2004 شاهد شكل‌گيري انقلاب مخملي موسوم به انقلاب نارنجي بود؛ انقلابي كه از حمايت غرب به‌ويژه آمريكا برخوردار است. يانوكوويچ كه از حمايت مسكو برخوردار است در گفت‌وگو با خبرگزاري آسوشيتدپرس گفت كه نخستين اولويت من درصورت پيروزي در انتخابات پايان دادن به پروژه «اوكرانيزه كردن اجباري» كشور از طريق لغو منع استفاده از زبان روسي در كشور خواهد بود.

وي افزود: اگر رئيس‌جمهور شوم تمام تلاش خود را براي احياي روابط روسيه و اوكراين به‌كار خواهم بست و از سياست‌هاي امنيتي و اقتصادي مسكو در منطقه به‌طور كامل حمايت خواهم كرد. همچنين تمام تلاش خود را به‌كار مي‌بندم تا روسيه به سازمان تجارت جهاني راه يابد.

رادا، هدف بعدي يانوكوويچ

به‌نظر مي‌رسد تمام رشته‌هايي كه انقلابيون نارنجي از سال2004 بافته بودند با پيروزي ويكتوريانوكوويچ پنبه خواهد شد. البته اين سياستمدار به‌شدت وابسته به روسيه پس از پيروزي در انتخابات براي پيشبرد اهدافش با مشكلاتي روبه‌رو است؛ بي‌شك او براي پيشبرد اصلاحات روسي در اوكراين با مقاومت پارلمان روبه‌رو خواهد شد زيرا از مجموع ۴۵۰صندلي رادا ، ۲۲۶صندلي را ائتلاف نارنجي در اختيار دارد كه ۱۳۶صندلي از آن بلوك تيموشنكو و۹۰ صندلي به بلوك نشه اوكراينا تعلق دارد. بنابراين انجام اصلاحات مورد نظر يانوكوويچ نيازمند داشتن پارلمان يكدست است و اين همان چيزي است كه اين سياستمدار روس‌گرا را بر آن داشت تا از هم‌اكنون شمشير را از رو عليه نارنجي‌ها ببندد.

او بسيار جدي تأكيد كرده است در صورت پيروزي در انتخابات رياست‌جمهوري، رادا را منحل خواهد كرد تا معلوم شود اوكراين دست چه كسي است! البته شايد يانوكوويچ بيش از حد تحت‌تأثير نتايج نظرسنجي‌ها قرار گرفته است و شايد هم اين يك بازي تبليغاتي براي تحت‌تأثير گذاشتن طرف مقابل است.

به‌هرحال براساس قانون اساسي اوكراين، رئيس‌جمهوري از قدرت انحلال پارلمان برخوردار است و اگر ويكتور يانوكوويچ پس از به‌دست آوردن اعتماد عمومي اوكرايني‌ها چه در مرحله نخست و چه در مرحله دوم چنين نكند هرگز در پيشبرد اهدافش موفق نخواهد شد.

برخورد احتياطي غرب با اوكراين

همان طور كه روسيه در فرستادن سفير به كيف دست نگه داشته است غربي‌ها نيز با احتياط تحولات اوكراين را دنبال مي‌كنند. يرزي بوزك، رئيس پارلمان اروپا در سفري كه چندي پيش به اوكراين داشت از مقام‌هاي اين كشور خواست بجاي اينكه به پيوستن به اتحاديه اروپا و ناتو بينديشند اصلاحات اقتصادي را سرعت ببخشند و امنيت انرژي را افزايش دهند و براي ثبات سياسي كشورشان تلاش كنند.

آمريكايي‌ها هم كه در جريان انقلاب نارنجي با اشتياق نقش داشتند در شرايط فعلي سياست محتاطانه‌تري در برابر تحولات اين كشور پيش گرفته‌اند.

تلاش براي بقا

يوليا تيموشنكو، رقيب سرسخت يانوكوويچ با درك خطر پيروزي روس‌گرايان در انتخابات رياست‌جمهوري از مردم مي‌خواهد خطر ويكتوريانوكوويچ را جدي بگيرند و نگذارند كشور به دوران پيش از انقلاب نارنجي برگردد. او در ميان هوادارانش تأكيد كرد من و يانوكوويچ دنياي متفاوتي داريم و هرگز در يك تيم نخواهيم بود.

به‌نظر مي‌رسد ديگر براي اين حرف‌ها اندكي دير شده است و نارنجي‌هاي اوكراين بايد خودشان را براي وداع تلخ با قدرت آماده كنند. اوكرايني‌ها بيشتر از اينكه از وضعيت اقتصادي نابسامان خسته باشند از اختلاف ميان رهبران نارنجي رنج مي‌برند. هم‌اكنون دودستگي و چند صدايي از ميان رهبران انقلابيون نارنجي به ميان مردم نيز كشيده شده است. اين در حالي است كه همبستگي هواداران روسيه در اوكراين روز‌به‌روز مستحكم‌تر مي‌شود. براي نارنجي‌ها در اين انتخابات شانسي باقي نمانده است مگر اينكه در دور دوم انتخابات اتفاق‌هاي ديگري رخ بدهد.

اين رويداد تلخ موجي از خشم و نفرت را در شهر فقير نشين شماخي و سراسر جمهوري آذربايجان به همراه داشت. بي‌گمان اين احساس تلخ پس از مخابره شدن خبر،  هر انساني را متأثر مي‌كند.شايد اگر هزاران خانواده آفريقايي از شدت فقر اقدام به‌خودكشي دسته جمعي مي‌كردند هضم آن براي افكار عمومي آسان‌تر مي‌نمود؛ چه نام قاره سياه با فقر، استعمار و گرسنگي عجين شده است. شگفتا كه خودكشي خانواده سه‌نفره اهل شماخي روي سفره‌هاي نفتي جمهوري‌اي رخ داد كه رهبرانش رؤياي تبديل‌كردن جمهوري آذربايجان به كويت قفقاز را در سر مي‌پرورانند!

جنگ جهاني دوم به هر دليلي كه رخ داد يك پايش به قفقاز هم رسيد. آنگاه كه هيتلر براي فراهم كردن سوخت ماشين جنگي آلمان نازي نياز به نفت را به‌شدت احساس كرد فرمان حمله براي به دست آوردن تأسيسات نفتي باكو را صادر كرد اما او هرگز در گشودن دروازه‌هاي نفتي قفقاز موفق نشد چه اگر سربازان روس اجازه اين كار را به او مي‌دادند سرنوشت جنگ جور ديگري رقم مي‌خورد.

 نفت اما در نيمه دوم قرن نوزدهم در اطراف باكو كشف شد و ابتداي قرن بيستم وارد بازار شد. هم‌اكنون جمهوري آذربايجان روزانه بالاي 250هزار بشكه نفت توليد مي‌كند. كارشناسان، ميزان ذخاير نفتي جمهوري آذربايجان را 3/3‌ميليارد بشكه تخمين مي‌زنند.پرسش اساسي اما اينجاست كه چرا مردمان جمهوري 5/8ميليون نفري آذربايجان با داشتن اين همه منابع نفتي و گازي بايد در فقر غرق باشند؟!

 جمهوري آذربايجان در فهرست كشورهاي داراي فساد

 نام جمهوري آذربايجان ابتداي فهرست كشورهاي داراي فساد اداري و اقتصادي جهان است. رشوه‌گيري در تمام سطوح و رده‌هاي شغلي از پليس گرفته تا مدارس و دانشگاه‌ها به امري كاملا عادي تبديل شده است.

سياست و حكومت در اين جمهوري به نوعي با نام علي‌اف‌ها پيوند خورده است و در‌اين ميان بايد حيدر علي‌اف را معمار جمهوري آذربايجان نوين ناميد زيرا او در چندين مقطع زماني رهبر و حاكم مطلق اين جمهوري كوچك بوده است. حيدر علي‌اف در حالي در جواني جنگ عليه فساد در جمهوري تحت فرمانش را به نمايش گذاشت كه خود و خانواده‌اش همواره از سوي مخالفانش متهم به فساد و فساد‌پروري بودند.

 جنگ عليه فساد

 حيدر علي‌اف در دوره جواني تمامي تلاش خود را براي پيوستن به حزب كمونيست انجام داد اما به خاطر داشتن پرونده فساد اخلاقي، بلند پروازي‌هايش به مخاطره افتاد. در واقع او بسيار خوش شانس بود كه در جلسه محاكمه انضباطي تنها با اختلاف يك رأي از مجازات اخراج از حزب نجات پيدا كرد. با روي كارآمدن ميخائيل گورباچف بسياري از رهبران حزب كمونيست از پوليت بورو اخراج شدند. حكم اخراج علي‌اف از پوليت بوروي گورباچف هم در سال‌1989 رقم خورد. روزنامه پراودا در آن زمان ستون‌هاي خبري‌اش را به فساد و فساد‌پروري علي‌اف اختصاص داد، اين در حالي بود كه وي در سال‌1969 در مقام رياست كا.‌گ.‌ب. جمهوري آذربايجان يك «جنگ مقدس عليه فساد» راه انداخت.

 در حقيقت علي‌اف به نام مبارزه با فساد، دشمنان خود را سركوب كرد و زمينه را براي رياست‌جمهوري بر آذربايجان فراهم كرد. وي سرانجام به هدف خود رسيد و از سوي دبيركل حزب كمونيست شوروي به مقام رياست‌جمهوري آذربايجان برگزيده شد. علي‌اف در طول حكومت بر جمهوري آذربايجان تمامي امور اقتصادي به‌ويژه خاويار خزر، نفت سومگايت، ميوه و سبزيجات، نخ و نساجي، حمل‌ونقل و گمرك را زيرنظر گرفت و بر ثروت خود افزود. اطرافيان وي كه هركدام سهم خود را مي‌بردند به پرستش او پرداختند.

 در يك رخداد بزرگ و معروف وقتي دادياري به نام «گامبوي مامدوف» پشت ميكروفون ايستاد و از فساد در جمهوري آذربايجان حرف زد پليس با خشونت او را از جايگاه پايين كشيد. بلافاصله 17‌نفر از وفاداران علي‌اف از او دفاع كردند. سليمان رحيم‌اف نويسنده و از نزديكان رئيس‌جمهوري فرياد زد «گامبوي مي‌داني عليه چه كسي مي‌جنگي‌؟ خداوند پسرش را در هيأت علي‌اف براي ما فرستاده است آيا با خداوند مخالفت مي‌كني؟» در همين حين تمام پارلمان يكپارچه با هلهله و كف‌زدن از اين سخنان حمايت كردند.

 چرب كردن سيبيل رهبران كرملين

 حيدر علي‌اف كه سياستمداري باهوش بود اين نكته را به‌خوبي مي‌دانست كه تداوم حكومت مقتـدرانه‌اش بر جمهوري آذربايجان با چرب كردن سيبيل دبير كل حزب كمونيست در مسكو امكان پذير است. بنابراين در سال‌1978 برژنف را به باكو پايتخت آذربايجان دعوت كرد و به‌عنوان هديه يك‌حلقه انگشتري طلا مزين به تك نگين بزرگ الماس، يك قطعه فرش نفيس دستباف كه به سختي در سالن غذا خوري قطار جاي گرفت، پرتره‌اي از دبير كل كه اطراف آن با سنگ‌هاي گرانبها تزيين شده بود، تقديم كرد.

 پنج سال ديگر نيز برژنف دوباره به باكو كه پنجمين شهر بزرگ اتحاد جماهير شوروي بود دعوت شد. اين بار پيش از اينكه دبيركل حزب كمونيست به باكو بيايد حيدر علي‌اف دستور ساخت كاخ زيبا و بزرگي را صادر كرد كه دبيركل فقط 2 شب در آن كاخ خوابيد و سپس درهاي كاخ بسته شد و هرگز مورد استفاده قرار نگرفت. براي گراميداشت همين ديدار علي‌اف حلقه انگشتري ديگري تقديم كرد كه روي اين حلقه يك جواهر به نشانه خورشيد شاه (برژنف) قرار داشت و 15 قطعه جواهر كوچك هر كدام به نشانه يكي از جمهوري‌ها كار گذاشته شده بود.

 حكومت چهل‌وپنج ‌ساله علي‌اف‌ها بر جمهوري آذربايجان با فرو پاشي شوروي، آذربايجان به دست آياز مطلب‌اف افتاد اما مطلب اف پس از 10‌ماه حكومت بر جمهوري آذربايجان با طرح يك كودتا از سوي ابوالفضل ايلچي بك از قدرت كنار گذاشته شد. ايلچي بك با انديشه‌هاي بسيار تند و خطرناكي كه داشت جمهوري آذربايجان را به سمت و سوي فروپاشي و بي‌ثباتي سوق داد.

 فقر و بدبختي بر اثر انديشه‌هاي نژادپرستانه رئيس‌جمهوري جوان و بي‌تجربه بر جمهوري آذربايجان سايه انداخت و نارضايتي از دولت ضعيف و نالايق ايلچي بك بر سراسر آذربايجان سرايت كرد در چنين اوضاع آشفته‌اي و درحالي‌كه ارمنستان در جنگ قره باغ تا شهر شوشا پيش‌روي كرده بود، حيدر علي‌اف به سان يك قديس دوباره ظهور كرد. او كه پس از فروپاشي شوروي در زادگاه خود نخجوان به سر مي‌برد با بحراني شدن اوضاع در جمهوري آذربايجان به باكو آمد و زمينه‌هاي حذف ابوالفضل ايلچي بك از قدرت را فراهم كرد. سرانجام در انتخابات رياست‌جمهوري آذربايجان كه در سال‌1993 برگزار شد او با اقتدار به مقام رياست‌جمهوري برگزيده شد.

 حالا حيدر علي‌اف به يك چهره ملي تبديل شده بود. ناگفته نماند كه در جمهوري آذربايجان با تدبير علي‌اف نظم و ثبات حاكم شد و مردم اين جمهوري پس از فروپاشي شوروي دوباره طعم شيرين امنيت را چشيدند. حيدر علي‌اف پس از برقراري امنيت اين بار با شعار تبديل جمهوري آذربايجان به كويت قفقاز و فروش نفت و ايجاد رفاه براي مردم اين جمهوري، براي 5‌سال ديگر رئيس‌جمهورشد.

 در سال‌هاي آخر دوره 5‌سال رياست‌جمهوري، حملات پي در پي قلبي، حيدر علي‌اف را به‌شدت ضعيف و ناتوان كرد. علي‌اف به بيمارستان گلخانه تركيه و از آنجا به بيمارستان كيلوند آمريكا منتقل شد. در همين حال در جمهوري آذربايجان شرايطي فراهم شد كه انتخابات رياست‌جمهوري برگزار شود. در اين انتخابات پدر و پسر خودشان را نامزد انتخابات كردند. اما پدر كه پير سياست بود به سود پسر از نامزدي رياست‌جمهوري كنار كشيد و زمينه را براي موروثي‌‌كردن حكومت خانواده‌اش بر آذربايجان فراهم كرد. اينگونه بود كه الهام علي‌اف كه فارغ‌التحصيل رشته روابط‌بين‌الملل از دانشگاه مسكو است به جاي پدر به قدرت رسيد. الهام علي‌اف 15‌اكتبر سال‌جاري نيز در انتخابات پر حرف و حديثي كه برگزار شد براي 5سال ديگر در مقام رياست‌جمهوري باقي ماند. الهام علي‌اف همواره از سوي مخالفان به فساد مالي متهم مي‌شود. حالا او تا 5سال ديگر حكمران جمهوري آذربايجان خواهد بود.

 فقر در سايه نفت

 آثار جنگ قره باغ به همراه آزادسازي قيمت‌ها تنها بخشي از دلايل فقر در جمهوري كوچك آذربايجان است. اين جمهوري به‌رغم داشتن منابع بزرگ نفت و گاز اما از وضعيت اقتصادي خوبي برخوردار نيست. اعتبارات صندوق بين‌المللي پول ، بانك جهاني و كمك كشورهاي غربي موجب بهبود نسبي وضع اقتصادي اين جمهوري شده است. در عجيب‌ترين شكل ماجرا عربستان كه به پمپ بنزين خاورميانه شهرت دارد براي نفوذ در اين جمهوري نفتي اقدام به ساخت مدرسه براي دانش‌آموزان در باكو كرده است. پرسشي كه دوباره مطرح مي‌شود اين است كه پس نفت باكو كجا خرج مي‌شود؟!

 شماخي منطقه‌اي از جمهوري آذربايجان است كه مردمان آن به لحاظ نژادي و زباني هم‌كيش حاكمان دولت مركزي هستند. اما مردم اين منطقه از فقر در خود مي‌لولند. در ديگر مناطق جمهوري آذربايجان به‌ويژه مناطقي كه لزگي‌ها و تالشان ساكن هستند فقر مطلق حاكم است.

هيات حاكم اين جمهوري به‌ويژه نسبت به تالشان كه ادعاي خودمختاري دارند و يك بار نيز به‌مدت كوتاه جمهوري خودمختار تالش مغان را تشكيل داده‌اند(1993) چندان روي خوشي نشان نمي‌دهند.در چنين شرايطي و با چنين ديدگاهي پخش ثروت در اين جمهوري هرگز مبتني بر عدالت نبوده است. هم‌اكنون جوانان اين مناطق به‌صورت گروهي براي يافتن كار به ديگر كشورها مسافرت مي‌كنند كه جمهوري روسيه پذيراي بيشترين آنهاست. فقر مطلق در اين جمهوري نفتي و ثروتمند قفقاز به‌دليل فساد مطلق است. شايد بر اثر اين نابرابري و فقر مطلق خانواده‌هاي ديگري نيز دست به‌خودكشي زده‌اند كه رسانه‌اي نشده است!

 در شرايطي كه ديپلمات‌هاي اين كشور براي برقراري رابطه با جمهوري ارمنستان و پايان دادن به نيم قرن خصومت با ارامنه به‌شدت فعال شده‌اند، اين بار اما اين آذري‌ها هستند كه جبهه ديگري را روي ترك‌ها گشوده‌اند.

دولت باكو در اعتراض به آشتي آنكارا- ايروان دست به اقدامات شگفت انگيزي زده است. جمع‌آوري پرچم‌هاي تركيه متحد هميشگي جمهوري آذربايجان از ميادين باكو ازجمله اين اقدامات است كه موجب بروز نگراني‌هايي در آنكارا شده است.به‌نحوي كه عبدالله گل عالي‌ترين مقام ترك را وادار به گرفتن موضعي شفاف‌تر در برابر برادر كوچك‌تر يعني جمهوري آذربايجان كرده است.گل مي‌گويد: حل بحران قره باغ آن هم به سود باكو از مهم‌ترين اهداف آنكارا در برقراري رابطه با دولت ايروان است.

پرسش اساسي اما اينجاست كه از اجرايي شدن حرف‌هاي رئيس‌جمهوري تركيه تا‌رؤيا چقدر فاصله است؟ آيا بايد به آساني پذيرفت كه جمهوري ارمنستان بازي شطرنج گونه را در صفحه قره باغ به رقيب ديرينه‌اش ببازد؟ اگرچه اراده دولت‌هاي تركيه و ارمنستان با پادرمياني‌هاي سوئيس منجر به برداشتن گام‌هاي اميدوار‌كننده براي ذوب يخ‌هاي 50 ساله ميان دو طرف شده است و دو كشور در آستانه گشودن مرزها به سوي همديگر هستند اما بايد پذيرفت كه حل و فصل بحران قره باغ آنگونه كه گل و ديگر سياستمداران خوش‌بين ترك مي‌انديشند نيست.

بحران قره‌باغ پيچيدگي‌هاي خاص خود را دارد و جزو خطوط قرمز افكار عمومي در هر دو جمهوري آذربايجان و ارمنستان است. اما اين براي تركيه بسيار حائز اهميت است كه روابط در سطح بسيار عالي خود را با جمهوري سرشار از نفت وگاز آذربايجان كه اين روزها به سوي تيرگي مي‌رود را همچنان و درهمان شرايط عالي نگه دارد.

از همين روي سخنان رئيس‌جمهوري تركيه را بايد نوعي بازي با كلمات و خوش بين كردن حاكمان جمهوري آذربايجان تلقي كرد چه هنوز در بدنه حاكميتي دولت جمهوري آذربايجان هستند كساني كه هنوز شب‌ها با خيال حمايت تركيه از مواضع كشورشان در برابر جمهوري ارمنستان سرشان را روي بالش مي‌گذارند.

اما تفاوت‌رؤيا تا واقعيت بسيار است. به‌نظر مي‌رسد ترك‌ها در برقراري رابطه با دولت ارمنستان دست به قمار بزرگي زده‌اند. داشتن رابطه با ارمنستان به يك سنت شكن جسور نياز داشت كه اين قرعه در تركيه به نام رجب طيب اردوغان افتاد.

البته در سوي ديگر اين ماجرا و در ميان مقاومت‌هاي شديد احزاب و افكار عمومي اين سركيسيان بود كه براي شكستن اين تابو كمترين ترديد را به خود راه نداد.حال دو طرف در يك جاده يك طرفه افتاده‌اند كه راه بازگشتي در آن وجود ندارد و ناگزير از ادامه اين راه هستند اما با كنار هم قرار دادن همه مسائل بايد اعتراف كرد كه تركيه در تحولات بعدي، بازي، قره باغ را به ارمنستان خواهد باخت.

آنها براي متوقف كردن لابي ارامنه در غرب به‌ويژه فرانسه و آمريكا و هموار كردن مسير ورود كشورشان به اتحاديه اروپا در نهايت به سوي دولت ايروان دست دوستي دراز كردند. اما در چنان موقعيتي نيستند كه عقايد خود را در زمينه قره باغ به جمهوري ارمنستان تحميل كنند. در واقع جمهوري برادر دوست آذربايجان قرباني تحقق رؤياي 40 ساله ترك‌ها براي پيوستن به اتحاديه اروپا شده است و درست از همين روي است كه آذري‌ها پرچم‌هاي ترك‌ها را در ميادين باكو پايين كشيدند.

 اگرچه اين مراسم بسيار آرام برگزار شد اما صداي شليك گلوله‌هاي توپ همانند سوت آغاز بازي خطرناكي بود كه آسياي مركزي را گرفتار رقابت نظامي كرده است.

مخالفان دولت قرقيزستان معتقدند كه در انتخابات اخير رياست‌جمهوري به‌صورت گسترده تقلب شده است. آنها سلامت اين انتخابات را زير سؤال برده‌اند و از پذيرش نتيجه انتخابات خودداري مي‌كنند.

آلماز بيك آتامبايف، رهبر مخالفان كه در اين انتخابات تنها 8درصد آرا را به‌دست آورد تمام كوشش‌هاي خود را به‌كار بست تا انتخابات را ملغي كند. وي از رهبران ديگر كشور‌ها خواست كه مراسم تحليف رياست‌جمهوري باقي‌اف را تحريم كنند اما در اين راه هرگز موفق نشد و طرفداران وي نيز نتوانستند جاده‌ها را به روي رهبران كشور‌هاي «سازمان پيمان امنيت جمعي» كه قرار بود در بيشكك نشستي داشته باشند، ببندند.

در شرايطي كه مخالفان، برگزاري انتخابات اخير رياست‌جمهوري را يك فريب بي‌شرمانه مي‌دانند اما باقي‌اف با به‌دست آوردن بيش از 76درصد آرا روي صندلي رياست‌جمهوري قرقيزستان 5/5ميليون نفري نشست. وي از همان ابتداي كار به مردم قول داد به تمام وعده‌هاي انتخاباتي‌اش عمل خواهد كرد و اصلاحاتي را در سيستم رهبري، نيروهاي مسلح، ارگان‌هاي حقوق بشر و به‌ويژه مدرن‌سازي‌ آموزش‌وپرورش انجام خواهد داد. پس از انتخابات پرحرف‌و‌حديث رياست‌جمهوري، مخالفان به‌سرعت سركوب شدند و كشور‌هاي خارجي كه حوادث اين جمهوري كوچك آسيايي مركزي را زير ذره‌بين گرفته بودند روي خوش به مخالفان نشان ندادند.

گروه اپوزيسيون قرقيزستان چشم‌هايش را به حمايت رهبران مسكو دوخته بود اما كرملين هرگز حاضر نشد بار اغتشاشات و ناآرامي روزهاي انتخاباتي بيشكك را به دوش بگيرد. البته روس‌ها مزد عدم‌حمايت از اغتشاشگران را گرفتند زيرا قربان بيك باقي‌اف به پاس مهرباني‌هايي كه رهبران مسكو با او كردند با ايجاد دومين پايگاه نظامي در خاك قرقيزستان موافقت كرد. صدور اين فرمان از سوي رهبر پيروز انتخابات قرقيزستان اگرچه موجب برتري روسيه بر آمريكا در منطقه شد و توازن نيروها را به سود مسكو تغيير داد اما آمريكا‌يي‌ها نيز بيكار ننشستند.

بلافاصله ديويد پترائوس، فرمانده مركزي نيروهاي آمريكا در خاورميانه و آسياي مركزي به ازبكستان رفت و با مقام‌هاي اين جمهوري كه سخت از روابط نظامي مسكو -  بيشكك ناخرسند هستند ملاقات‌هاي جداگانه‌اي كرد. پترائوس ساعت‌ها با اسلام كريم‌اف، رئيس‌جمهوري مقتدر ازبكستان پشت در‌هاي بسته گفت‌وگو كرد. اگرچه هيچ خبري از نتيجه اين گفت‌وگو‌ها به بيرون درز نكرد اما حوادث بعدي گوياي اين حقيقت تلخ براي روس‌ها بود كه ازبك‌ها نرمش‌هايي براي بازگشت دوباره نظاميان آمريكايي به كشورشان از خود نشان داده‌اند.

نخستين پيامد سفر ديويد پترائوس به تاشكند، اعلام انصراف ازبكستان از حضور نظامي در مانور نيروهاي مشترك پيمان امنيت جمعي بود. روس‌ها برگزاري مانور را به‌مدت يك هفته عقب انداختند تا شايد مقام‌هاي ازبك را براي شركت در اين مانور متقاعد كنند اما گويا مرغ ازبك‌ها يك پا داشت. سرانجام بدون حضور نيرو‌هاي نظامي جمهوري ازبكستان اين مانور تحت عنوان «مشاركت 2009» برگزار شد.

اين مانور كه جزو نخستين تمرين‌هاي نظامي مشترك نيروهاي واكنش سريع است براي مسكو اهميت فراواني دارد و از اين‌رو آنها حتي حاضرشدند كه پيش‌شرط‌هاي اسلام كريم‌اف  براي مشاركت نيروهاي ازبكستان در اين مانور مشترك را بپذيرند و براي اين هدف امتيازهايي را به رهبران ازبكستان دادند.

اسلام كريم‌اف معتقد است چارچوب وظايف نيروهاي واكنش سريع مشخص نيست. در واقع طرح اين مسئله از سوي كريم‌اف بهانه‌اي براي نشان دادن خشم ازبكستان به طرح‌هاي روسيه براي ايجاد پايگاه دوم نظامي اين كشور در خاك قرقيزستان است.

اين پايگاه كه در فاصله 10كيلومتري مرزهاي ازبكستان ساخته شده است پرستيژ اين جمهوري را به‌عنوان ژاندارم منطقه زير سؤال برده است. در آن سو روس‌ها مي‌كوشند تا به مقام‌هاي ازبك اطمينان بدهند كه هدف از ايجاد پايگاه دوم در خاك قرقيزستان، صلح‌جويانه و مبارز ه با تروريسم است و اين هدف هرگز متوجه ازبكستان نيست اما واقعيت اين است كه جمهوري ازبكستان به قرقيزستان به چشم يك رقيب نگاه مي‌كند و هرگز تمايل ندارد مواضع كشور رقيب تقويت شود.

آنها دوست دارند نقش ژاندارمي منطقه را ايفا كنند و براي اين كار دست به دامان آمريكايي‌ها شده‌اند.

با درنظرگرفتن شرايط حاكم بر منطقه آسياي مركزي بازگشت دوباره آمريكايي‌ها به ازبكستان دور از ذهن نخواهد بود. بسياري از كارشناسان بر اين عقيده‌اند كه مقام‌هاي ازبكستان چنان از عملكرد نظامي روس‌ها در منطقه ناخشنودند كه حاضرند حوادث 4 سال پيش انديجان را فراموش كنند. در شورش‌هاي انديجان كه دولت مركزي ازبكستان را به وحشت انداخت كاخ سفيد، تاشكند را به‌شدت تحت فشار گذاشت. اين جمهوري به‌دليل نقض حقوق بشر و سركوب شورشيان به وسيله كشورهاي غربي منزوي شد.

به‌دنبال اين موضع‌گيري‌هاي غربي‌ها بود كه در سال 2005 پايگاه نظامي و هوايي آمريكا در خان‌آباد تعطيل شد. از آن پس روابط واشنگتن و تاشكند رو به تيرگي رفت و در مقابل، روس‌ها تلاش‌هاي خود را براي گرفتن جمهوري ازبكستان زير چتر حمايتي خود به‌كار بستند. اما با وقوع حوادث اخير به‌نظر مي‌رسد تير روس‌ها به سنگ خورده است. دولت ازبكستان در پي آن است كه فصل تازه‌اي از روابط با ايالات متحده آمريكا را بگشايد؛ از همين رو اين احتمال وجود دارد كه پايگاه نظامي – هوايي آمريكا دوباره در اين جمهوري گشايش يابد.

اما ضديت ازبكستان با روس‌ها و قرقيزها تنها به بهبود روابط با آمريكا تمام نمي‌شود بلكه آنها در نظر دارند در طرح‌هاي پيمان‌هاي بعدي نيز به مسكو پشت كنند. هم‌اينك زمزمه شركت‌نكردن ازبكستان در رزمايش سازمان شانگهاي به گوش مي‌رسد.

چندي پيش مجلس عالي اين جمهوري سندي را درباره چگونگي و سطح مشاركت اين كشور در رزمايش‌هاي مشترك ضد‌تروريستي سازمان شانگهاي تصويب كرد كه اگر به وسيله اسلام كريم‌اف امضا شود به‌صورت قانون درمي‌آيد. محتواي اين سند بر ممنوعيت اعزام نيروهاي نظامي اين جمهوري به خارج از چهارچوب جغرافياي ازبكستان تاكيد دارد.

البته دولت ازبكستان اين اواخر بارها اعلام كرده است كه قصد دارد به‌صورت محدود در اين رزمايش شركت كند و تنها نقش ناظر اين رزمايش را بر عهده بگيرد.

به‌نظر مي‌رسد طرح چنين مسائلي به اين معناست كه دولت ازبكستان از هم‌اكنون زمينه‌هاي لازم را براي عدم‌مشاركت در رزمايش نظامي سازمان شانگهاي- كه اين جمهوري ششمين عضو آن است- را پي‌ريزي مي‌كند. شايد بايد پذيرفت كه اسلام كريم‌اف با انجام يك بازي زيركانه قصد دارد هم با آمريكا رابطه دوستانه برقرار كند و هم از روس‌ها امتياز‌هاي لازم را بگيرد.

به هر حال از حوادث اخير قرقيزستان و شايعه تقلب گسترده در انتخابات رياست‌جمهوري اين جمهوري كوچك، اين دولت ازبكستان است كه نهايت بهره را مي‌برد زيرا قربان بيك باقي‌اف براي جلوگيري از حمايت شورشيان به وسيله مسكو با شرط روسي‌ها مبني بر راه‌اندازي دومين پايگاه نظامي در خاك اين جمهوري موافقت و جايگاه خود را در برابر مخالفان مستحكم كرد. در آن سو جمهوري ازبكستان بهانه‌هاي لازم براي مخالفت با روس‌ها را به‌دست آورده و اين اقدام روسيه را دستاويزي براي ازسرگيري روابط سياسي و نظامي گسترده با آمريكا قرار داده است.

با اين وجود بايد اعتراف كرد كه آسياي مركزي ناخواسته به سوي رقابت نظاميگري مي‌رود. بازي بزرگ را اين بار جمهوري‌هاي كوچك آغاز كرده‌اند

آنها مراودات خود را در حوزه قفقاز افزايش داده‌اند. ديدار ديميتري مدودف، رئيس‌جمهوري روسيه از جمهور‌ي‌هاي قفقاز و دعوت از رهبران اين جمهوري‌ها به كاخ كرملين حكايت از اين دارد كه مسكو نگاه تازه‌اي به منطقه مهم قفقاز كه روزگاري در قلمرو اتحاد جماهير شوروي بود، دارد. مدودف كه از نوامبر‌2008 ، چهار بار ميزبان روساي جمهوري آذربايجان و ارمنستان بوده‌  بر اين باور است كه حل بحران قره‌باغ چند سال بيشتر طول نمي‌كشد  و اين بحران ديري نمي‌پايد كه پايان مي‌يابد. در ماه‌هاي اخير اين ديدارها بيشتر شده و حتي هفته گذشته روسيه ميزبان روساي جمهوري آذربايجان و ارمنستان در مسكو بود.

رئيس‌جمهوري جوان روسيه چندي پيش به جمهوري آذربايجان رفت و با الهام علي‌اف كه بر صندلي پدرش تكيه زده است ديدار و گفت‌وگو كرد.محور اين گفت‌وگوها بحران قره‌باغ بود.
2 رئيس‌جمهوري در كنفرانس خبري در مورد بحران قره‌باغ موضع مشتركي گرفتند و از حل و فصل اين بحران در آينده‌اي نزديك خوش‌بينانه سخن گفتند.

يك ماه پس از سفر رئيس‌جمهوري روسيه به جمهوري آذربايجان اين بار مدودف ميزبان الهام علي‌اف و البته همتاي ارمني وي، سرژ‌سركيسيان بود. 3رئيس‌جمهوري جمعه 28 تيرماه پشت درهاي بسته به چانه‌زني در مورد بحران قره‌باغ پرداختند تا شايد راه‌حلي مناسب براي پايان دادن به بحراني كه 17‌سال بر سر قفقاز و همسايه‌هاي اين منطقه سايه افكنده است، بيابند.

اگرچه هيچ گزارشي از نتيجه اين ديدار به بيرون درج نشد اما خبر كوتاه خبرگزاري ريانووستي از زبان سرگئي پريخودكو، مشاور عالي مدودف از ديدار 3رئيس‌جمهوري بسيار نااميدكننده است. به هر حال اين نشست نيز به‌نظر مي‌رسد به مانند 3نشست پيشين بي‌نتيجه پايان يافته است. شنبه 29 تيرماه مدودف روساي جمهوري آذربايجان و ارمنستان را به تماشاي مسابقه اسب‌دواني دعوت كرد. آنها مسابقه اسب‌هاي زيبا و تندرو را به تماشا نشستند و در پايان مسابقه گفت‌وگوها دوباره از سرگرفته شد. ميهماني عالي برگزار شد، اما نتيجه گفت‌وگوها همچنان نااميدكننده باقي ماند.

بحراني به قدمت 17‌سال

بحران قره‌باغ از زمان فروپاشي شوروي آغاز شد. در سال 1991 بين نيروهاي مرزي آذربايجان و ارمنستان جنگ سختي درگرفت. اين جنگ تا سال‌1994 طول كشيد. حاصل اين جنگ كشته شدن بيش از 30‌هزار نفر و آوارگي نزديك به 2‌ميليون نفر بود. جنگ اما در سال‌1994 با آتش‌بس كه با فشارها و ميانجيگري‌هاي ديگر كشورها همراه بود به‌طور موقت به آتش‌بس منجر شد. از فرداي آتش‌بس مذاكرات ديپلماتيك براي يافتن راه‌حلي منطقي براي بحران قره‌باغ آغاز شد.

مسئله قره‌باغ هم‌اكنون به‌صورت موضوع ملي براي هر دو جمهوري آذربايجان و ارمنستان تبديل شده است. دولت باكو معتقد است اين منطقه جزء خاك جدايي‌ناپذير جمهوري آذربايجان است و باكو هرگز در برابر يك وجب از اين خاك كه يك‌چهارم سرزمين جمهوري آذربايجان را تشكيل مي‌دهد كوتاه نخواهد آمد اما ارمنستان مدعي است كه ساكنان قره‌باغ و هفت‌منطقه جدا شده، ارمني هستند و اكثريت آنها به اين زبان سخن مي‌گويند.

در واقع جمهوري آذربايجان تحت هر شرايطي خواستار حاكميت بر منطقه قره‌باغ است. در مقابل ارمنستان كه هم‌اينك اين منطقه را در تصرف خود دارد در تلاش براي گرفتن بالاترين خودمختاري براي اين منطقه است.

تلاش‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي براي پايان دادن به اين مناقشه پس از گذشت 17‌سال همچنان بي‌نتيجه باقي‌مانده است.

تلاش‌هاي روسيه براي حل بحران قره‌باغ با توجه به سابقه تاريخي و ماهيتش اندكي مشكوك به‌نظر مي‌آيد. آيا در پس اين تلاش‌ها نيات خيرخواهانه است؟ آيا روس‌ها دنبال صلح در قفقاز هستند؟! با نگاهي ژرف به آنچه در تاريخ حداقل سده گذشته بر ملت‌هاي قفقاز گذشته درمي‌يابيم كه ريشه همه اين بحران‌ها در انديشه‌هاي «تفرقه‌افكن حكومت كن» رهبران كاخ كرملين بوده است.

زخم‌هاي كهنه اين سياست شوم بلافاصله پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي سرباز زد و منطقه قفقاز را كه به‌دليل وجود اقليت‌هاي نژادي فراوان به موزائيك اقوام شهرت دارد، شعله‌ور ساخت. اما اين روزها چه شده است كه روس‌ها دايه دلسوزتر از مادر شده‌اند؟ چگونه است كه مسكو 4 نشست پي در پي را براي حل‌وفصل اين بحران تشكيل مي‌دهد؟ برخي از تحليل‌گران بر اين باورند روسيه در پي آن است كه قدرت از دست رفته خود را در منطقه اعاده كند اين تنها يك‌ روي سكه است اين سكه اما دو رو دارد!

بازي با گاز باكو

امضاي قرارداد طرح خط لوله «نابوكو» و مشاركت ندادن ايران و روسيه در اين طرح بزرگ گازي به‌ويژه براي روس‌ها كه تامين‌كننده 45‌درصد انرژي اروپا هستند بسيار نگران‌كننده است. درست از همين روي است كه يك مقام ارشد روسي چندي پيش گفت: روسيه براي جلوگيري از اجرايي شدن طرح نابوكو اگر لازم باشد بايد بجنگد. نياز شديد اروپايي به انرژي موجب شده است كه آنها راهي جز روسيه براي تامين گاز خود جست‌وجو كنند. طرح خط لوله گازي نابوكو درست با همين هدف به امضا تركيه و 4كشور اروپايي رسيد.

روس‌ها كه پيش از اين مي‌توانستند با موقعيت برتر، تامين‌كننده انرژي اروپا هر زمان كه اراده كنند گلوي اروپايي‌ها را در بازي‌هاي سياسي فشار دهند اجرايي‌شدن خط لوله نابوكو را بسيار نگران‌كننده مي‌دانند زيرا با بهره‌برداري از خط گازي نابوكو از قدرت اين كشور در اعمال فشار به كشورهاي اروپايي كاسته خواهد شد. بنابراين روسيه در ازاي تلاش براي حل هرچه سريع‌تر مناقشه قره‌باغ از دولت باكو انتظار دارد از شركت در خط لوله نابوكو خودداري كند و در مقابل گاز توليدي خود را به روسيه بفروشد تا شركت گازپروم روسي گاز توليدي جمهوري آذربايجان را به اروپا ترانزيت كند.

به عبارتي ساده‌تر جمهوري آذربايجان مقداري گاز دارد و دولت روسيه در دستگاه هيأت حاكمه جمهوري ارمنستان از نفوذ بسيار بالايي برخوردار است. درصورتي كه مسكو و باكو بتوانند با هم كنار بيابند هر دو در يك بازي برد- برد پيروز مي‌شوند و  روس‌ها با خريد گاز جمهوري آذربايجان طرح خط لوله گازي نابوكو را ناكام مي‌گذارند  و در مقابل جمهوري آذربايجان در مورد قره‌باغ به آرزوهايش مي‌رسد.اما آيا ارمنستان به اين سادگي تسليم معامله آذري‌ها و روس‌ها مي‌شود؟!

مقاومت ارمنستان

وقتي تركيه با جمهوري ارمنستان چند گام رو به جلو براي عادي‌سازي روابط برداشتند اين ترك‌ها بودند كه از همان ابتدا خواهان بازپس‌دادن سرزمين‌هاي اشغالي جمهوري آذربايجان به‌عنوان يك پيش‌شرط اساسي آغاز روابط شدند.

آنكارا در همين رابطه پيشنهادهايي به دولت ايروان داد كه براساس آن ارمنستان بخشي از شهرهاي اطراف قره‌باغ كوهستاني(ناگور نو- قره‌باغ) را به جمهوري آذربايجان پس داده و آذري‌هايي كه از اين مناطق رانده شده‌اند به زادگاه‌شان برگردند. همچنين اداره قره‌باغ كوهستاني به يك نهاد استاني واگذار شود و پس از آنكه وضعيت اين منطقه مشخص شد «كليجار» نيز به آذربايجان برگردانده شود. بر همين اساس، خطوط هوايي و ريلي ميان ارمنستان و آذربايجان باز شود و در مرز ارمنستان با قره‌باغ كوهستاني، نيروهاي بين‌المللي مستقر شوند.

تركيه در حالي اين پيشنهادها را به‌عنوان يك راه‌حل ارائه كرد كه افكار عمومي ارمنستان واكنش خشمگينانه‌اي نسبت به اين طرح نشان داد. مخالفان عادي‌سازي روابط ارمنستان با تركيه با برپايي راهپيمايي گسترده در اطراف وزارت خارجه ارمنستان خواستار كناره‌گيري ديويد تعلبنديان وزير امور خارجه شدند. تظاهركنندگان اعلام كردند دولت با اعلام از سرگيري روابط با تركيه امنيت ملي كشور را به خطر انداخته است.

پيش از سفر سرژ‌سركيسيان به مسكو و مذاكره با الهام علي‌اف هم مطبوعات و راديو و تلويزيون اين جمهوري در موضعي هماهنگ اعلام كردند قرار نيست در اين نشست توافقنامه‌اي به امضا برسد.

حساسيت افكار عمومي جمهوري ارمنستان نسبت به موضوع قره‌باغ خود گوياي اين واقعيت است كه مقام‌هاي روسي هر اندازه كه در دولت ارمنستان نفوذ داشته باشند در مقابل افكار عمومي ارمني با بن‌بست روبه‌رو خواهند شد. از اين‌رو اين گفته مدودف كه حل بحران قره‌باغ خيلي به درازا نخواهد كشيد يك نگاه خوش‌بينانه به اين بحران است. واقعيت‌ها معمولاً در ميز ديپلماتيك آشكار مي‌شود. مسئله قره‌باغ هم‌اكنون يك مسئله حيثيتي براي دولت و افكار عمومي هر دو جمهوري آذربايجان و ارمنستان است.

احتمال وقوع جنگ ديگر!

بحران قره‌باغ پيچيدگي‌هاي ويژه خود را دارد. از روزي كه گروه مينسك متشكل از آمريكا، فرانسه و روسيه از سوي كنفرانس امنيت و همكاري اروپا (OSCE) در سال‌1992 و با هدف يافتن يك راه‌حل صلح‌آميز شكل گرفت تا به امروز نشست‌هايي در سطح وزيران و روساي جمهوري ارمنستان و آذربايجان صورت گرفته است اما هرگز نشانه‌هايي از صلح در پي اين نشست‌ها ديده نشده است. با اين وجود مذاكرات دو طرف براساس توافقنامه مادريد جسته‌وگريخته پيش مي‌رود. توافقنامه مادريد دربرگيرنده مواردي از جمله خروج نيروهاي ارمنستان از مناطق اشغالي جمهوري آذربايجان، تامين امنيت منطقه قفقاز جنوبي، برگزاري همه‌پرسي در اين منطقه، بازگشت آوارگان جنگ قره‌باغ به خانه‌هايشان و حضور نيروهاي صلح در منطقه است.

با اين وجود گروه مينسك پيشنهاد جديدي به دو طرف داده است؛ براساس اين پيشنهاد ارمنستان بايد از مناطق اشغالي اطراف قره‌باغ كوهستاني عقب‌نشيني كرده و اين منطقه را به جمهوري آذربايجان پس بدهد، در مقابل دولت باكو بايد با اعطاي جايگاه موقت به قره‌باغ كوهستاني موافقت كند. اين موضوع موجب زندگي مسالمت‌آميز مردم منطقه مي‌شود. در ادامه اين طرح آمده است كه پس از 5 تا 10 سال از عادي شدن شرايط براي تعيين سرنوشت نهايي قره‌باغ كوهستاني، مي‌توان به همه‌پرسي روي آورد.

مشكل اما اينجاست كه دولت باكو در شرايط فعلي با انجام همه‌پرسي مخالف است. به هر حال اگر دو طرف همچنان بر مواضع خود پافشاري كنند و نرمشي در سياست‌هاي خود در اين بحران نشان ندهند خطر بروز درگيري ديگري دور از ذهن نخواهد بود؛ به‌ويژه اينكه بودجه نظامي دو جمهوري در سال‌هاي اخير افزايش چشمگيري پيدا كرده است.

روزنامه همشهری ۳۱ تیر -تركيه با عضويت در اتحاديه اروپا فاصله زيادي دارد اين را گونترو رهوگن، معاون رييس كميسيون اروپا مي‌گويد و البته نيكلاي ساركوزي، رييس‌جمهور فرانسه و آنگلا مركل صدراعظم آلمان نيز بر آن اعتقاد عجيني دارد.

وقتي چندي پيش باراك اوباما رييس‌جمهور ايالات متحده آمريكا در كنفرانس خبري مشترك با نيكلاي ساركوزي بر لزوم پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا پافشاري كرد و حمايت كشورش را از ترك‌ها اعلام نمود همتاي فرانسوي وي مخالفت هميشگي‌اش را از پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا دوباره تكرار كرد و گفت: من در اين‌باره با پرزونت اوباما هم عقيده نيستم.

در آن سو خانم مركل نيز همان مشي ساركوزي را پيش گرفته و همچنان با پذيرفتن تركيه در اتحاديه اروپا مخالفت مي‌كند البته صدراعظم آلمان‌ها مي‌‌گويد ما مي‌توانيم به ترك‌ها امتيازهاي همانند مشاركت ويژه با اتحاديه اروپا به جاي عضويت كامل بدهيم به اين معني كه تركيه بجاي عضويت كامل بخشي از امتيازهاي مهم يك عضو اتحاديه را داشته باشد اما احمد داوود اغلو وزير امور خارجه تركيه هرگونه گزينه ديگر به جاي عضويت كامل در اتحاديه را به شدت رد مي‌كند و مي‌گويد ما فقط مي‌خواهيم به عضويت كامل اتحاديه اروپا دربيابيم و در اين راه هرگز التماسي نخواهيم كرد.

پيش از اين نيز آنكارا طرح پيشنهادي رييس‌جمهور فرانسه به تركيه مبني بر ايفاي نقش پل ارتباطي ميان شرق و غرب و فعاليت در گروه‌بندي مديترانه‌اي را رد كرده بود. فرانسه و آلمان به عنوان دو كشور تاثيرگذار در تحولات اتحاديه اروپا نقش بسزايي در تصميم‌گيري اين اتحاديه دارند. ترديدي نيست با وجود سنگ‌اندازي‌هاي اين دو كشور ترك‌ها نبايد سوداي پيوستن به اتحاديه اروپا را در سر بپرورانند.

گفت‌وگوها براي پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا به طور رسمي از 13 اكتبر سال 2005 آغاز شده است. در حالي كه تركيه در طول چهار سال گذشته تنها توانسته است 10 فصل از مجموع 35 فصل سند مربوط به همگرايي با اروپا را بگشايد اما هنوز تكليف 25 فصل ديگر از اين سند حل نشده باقي مانده است پنج فصل ابتداي اين سند با مخالفت مستقيم فرانسوي‌ها كنار گذاشته شده‌ است بحران قبرس كه هشت فصل ديگر از اين سند را دربرمي‌گيرد موضوعي نيست كه به آساني انتظار حل‌وفصل كامل آن را داشته باشيم.

بايد در نظر داشت حتي اگر فرانسه و آلمان روزگاري دست از مخالفت با پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا بردارند يوناني‌ها به دليل اختلاف عميقي كه با اين كشور بر سر مساله قبرس و همچنين جزاير سنگي درياي اژه دارند در روند پيوستن رقيب ديرينه خود به اتحاديه اروپا سنگ‌اندازي خواهند كرد. با در نظر گرفتن اينكه هركدام از اعضاي اتحاديه اروپا از شرايط يكسان حق وتو برخوردار هستند.

شكي باقي نمي‌ماند كه دولت آتن از اين حق براي تحميل شرايط خود به طرف مقابل نهايت بهره را خواهد برد. از همين روي ترك‌ها يا بايد با روياي نزديك به نيم قرن اروپايي شدن خود خداحافظي كنند و يا بر شرايطي تن بدهند كه سال‌ها با آن به مخالفت پرداخته‌اند مساله بغرنجي ديگري كه براي ترك‌ها در راه پيوستن به اتحاديه اروپا وجود دارد مساله نسل‌كشي ارامنه در 24 آوريل 1914 به دست تركان عثماني است. اگرچه آنكارا مدعي است اين يك مساله تاريخي است و ربطي به تركيه نوين ندارد اما اتحاديه اروپا به ويژه فرانسه خواهان اعتراف تركيه به عنوان وارث امپراطوري عثماني به نسل‌كشي ترك‌ها در سال 1914 ميلادي هستند امري كه تركيه هرگز زير بار آن نخواهد رفت اگر غير اين بادش دولت آنكارا بايد به دليل جناياتي كه در دوره سلاطين عثماني رخ داده است تاوان سنگيني پرداخت كند.

اگر در كنار اين مشكلات پيچيده به مسايل درگيري همچون جمعيت زياد و عمدتاً بيكار تركيه، مسلمان بودن، اقتصاد ضعيف، واقع شدن در جغرافياي شرق )آسيه( اضافه كنيم جاي براي تركيه در اتحاديه اروپا كه يكه باشگاه مسيحي است نمي‌توان متصور شد.

با اين وجود ترك‌ها از سال 1998 و به طور رسمي از سال 2005 دست به يك سري اصلاحات براساس خواسته‌هاي اتحاديه اروپا و در قالب منشور كپنهاك زده‌اند بر اثر همين اصلاحات هم‌اينك در تركيه شاهد جامعه مدني باز هستيم، حقوق بشر ارتقاء يافته است نظام قضايي اصلاح شده است و از قدرت ارتش به ميزان فراواني كاسته شده است. به ويژه در بعد جزا از سال 2002 تحميل شكنجه و ساير اشكال بدرفتاري و پيگيري‌هاي قضايي به شكل فراواني كاسته شده است. به رغم رعايت همه اين اصول كميسيون اروپا از سال 1998 به طور مستقيم و هميشه اوضاع تركيه را گزارش مي‌دهد در گزارش‌هاي كميسيون اروپا آمده است كه با وجود اقدامات اصلاحي در اين كشور هنوز در مورد خبرنگارها، نويسنده‌ها و ناشرها استاندارد حقوق بشر رعايت نمي‌شود. زبان‌هاي غيرتركي از سال 2006 از رسانه‌هاي ديداري و شنيداري اين كشور به گوش مي‌رسد اما هنوز براي اين زبان محدوديت‌هاي است و مدت زمان پخش بسيار اندك است. اگرچه اعتقادات مذهبي ديگر مذاهب تاييد شده است اما هنوز مجامع غيرمسلمان با مشكل جدي مواجه هستند. درست است كه ارتش به تسلط غيرنظاميان درآمده است اما نظاميان همچنان از قدرت اعمال نفوذ در مسايل سياسي برخوردارند. در بعد قضايي و اداري تركيه همچنان با مشكل رشوه و ارتشاء دست به گريبان است گزارشگر كميسيون اروپا همچنين اعلام كرده است كه در تركيه از سال 2004 تاكنون بيش از 500 مورد نقض حقوق بشر گزارش شده است.

دولت آنكارا اما دو بار در برابر گزارش‌هاي كميسيون اروپا واكنش نشان مي‌دهد. آگمن باغش وزير مشاور و سرپرست هيات مذاكره‌كننده تركيه با اتحاديه اروپا مي‌گويد: بهتر است اتحاديه اروپا با تركيه همانند ساير كشورهاي عضو اين اتحاديه و به طور يكسان برخورد كند.

ترك‌ها راست مي‌گويند اتحاديه اروپا در مواجهه با آنكارا نوعي روش تبعيض‌آميز پيش گرفته است بي‌رحمانه‌ترين موضع را در برابر دولت و ملت تركيه هانس گرت پوترينگ رييس آلماني پارلمان اتحاديه اروپا از حزب دموكرات مسيحي پيش از انتخابات گرفت. پوترينگ مي‌گويد: من بر اين نظر خود پافشاري مي‌كنم كه اتحاديه اروپا از لحاظ سياسي، فرهنگي، اقتصادي و جغرافيايي هرگز قابليت پذيرش تركيه به عنوان يك عضو دايم را ندارد.

سخنان وي آب پاكي بود كه بر دستان هواداران پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا ريخته شد. با فعل و انفعالاتي كه در تركيب اتحاديه اروپا پس از انتخابات اخير رخ داده است شرايط براي تركيه پيچيده‌تر شده است.

ترك‌ها به همان اندازه از شكست خانم سوگلن رويال از نيكلاي ساركوزي در انتخابات رياست‌جمهوري اخير فرانسه غمناك شدند به همان اندازه نيز از پيروزي احزاب راستي و محافظه‌كار در انتخابات گذشته پارلمان اروپا بيمناك هستند. زيرا خانم رويال به نسبت ساركوزي انديشه‌هاي نرم‌تري نسبت به پذيرش تركيه به عنوان يك عضو كامل اتحاديه اروپا داشت. از سوي احزاب راستگر و محافظه‌كار همواره در بحران‌هاي اقتصادي پيروز هر انتخاباتي مي‌شوند نشانه بارز اين احزاب در جامعه اروپا ضديت با عضويت تركيه در داخل اتحاديه اروپاست. بنابراين بيم و نگراني تركيه از پيروزي اين احزاب در انتخابات پارلمان اروپا چندان بي‌مورد نيست.

در مجموعه اين تحولات بود كه رجب طيب‌اردوغان، نخست‌وزير تركيه نسبت به تداوم مانع‌تراشي اتحاديه اروپا در راه پيوستن كشورش به اين اتحاديه هشدار داد. اردوغان براي نشان دادن خشم خود سيران اروپاي را به ضيافتي دعوت كرد و در ميان آنها با لحني تهديدآميز گفت: مخالفت‌هاي اروپايي‌ها با تركيه اين روزها به نوعي دشمني تبديل شده است و اين البته ضربه خطرناكي به اعتماد دو طرف خواهد زد.

از مجموع رخدادهاي كه از نيم قرن پيش ميان تركيه و اروپايي‌ها افتاده است چنين استنباط مي‌شود كه اگر تركيه همه 35 ماده منشور كپنهاك را رعايت كند باز اتحاد اروپا اين كشور را به عنوان يك عضو كامل در ميان خود نخواهد پذيرفت در بهترين شرايط بحث عضويت اين كشور در اتحاديه اروپا به همه‌پرسي گذاشته خواهد شد اما آيا افكار عمومي اتحاديه اروپا به تركيه پاسخ آري خواهد داد؟! اتفاقي كه اگر بيفتد مي‌تواند يكي از شگفتي‌هاي قرن حاضر شود!

در قديم همه راه‌ها به روم ختم مي‌شد، تردیدی نیست  كه در دنياي معاصر اين راه‌ها حداقل در زمينه اقتصادي به واشنگتن ختم مي‌شود!

اما اين روزها در سياست خارجي ایران اتفاقاتي مي‌افتد كه جاي اندکی درنگ دارد. پس از پيروزي باراك اوباما در انتخابات رياست‌جمهوري ايالات متحده آمريكا سيگنال‌هاي مثبتي از سوي كاخ سفيد به تهران ارسال شد. شايسته اما اين بود كه تيمي مجرب به دقت اين سيگنال‌ها را تجزيه و تحليل مي‌كرد و پاسخي مناسب و از موضعي بالا به آن داده مي‌شد اما نه تنها به اين علايم و نشانه‌هاي مثبت پاسخي داده نشد بلكه برخي موضع‌گيري‌هاي شعاري موجب واگرايي در اين رابطه رو به جلو شده است. سخنان روز یکشنبه سخنگوي وزارت امور خارجه مبني بر اينكه آزادي ديپلمات‌ها تاثيري در رابطه ايران و آمريكا ندارد تنها مي‌تواند تهران و واشنگتن را از هم دورتر كند.

حال كه كاخ سفيد بي‌ميل به برقراري رابطه با ايران نيست بايد كه فرصت‌ها را مغتنم شمرده و خواسته‌هاي خود را در میز دیپلماتیک به طرف مقابل تحميل كنيم غرب در انتطار روشن شدن تکلیف کابینه دهم بوسیله محمود احمدی نژاد است این را می شود از مهلت یک ماهه گروه هشت(جی ۸) به ایران در خصوص پرونده هسته ای متوجه شد .

 باید باور کنیم  مسکو هرگز شريك و دوست قابل اعتمادي در مناسبات جهاني براي ايران نبوده است بنابراین چیدن همه تخم مرغ ها در سبد روس ها در واقع خسران سیاست خارجی است.

از همین روی پیش از اینکه گره ای در سیاست خارجی پیش آید باید دست پیش بگیریم  و پرونده رابطه با آمریکا را باز کنیم . شاید بشود با بندبازي ميان آمريكا -روسیه و البته اتحادیه اروپا وجهه ملي كشور را در بازي‌هاي منطقه‌اي و جهاني بالا برد  و از بحرانی که در آینده ایجاد خواهند کرد سربلند بیرون آمد. این مهم البته نیازمند یک بازی ظریف و حساب شده دیپلماسی دارد.